Ngành xây dựng 6 tháng đầu năm 2026: Đơn hàng chất đống, nhà thầu vẫn “ngấp nghé” lo rủi ro?

Mùa gặt đơn hàng và cởi trói pháp lý

Báo cáo mới đây của VIS Rating cho thấy, nếu chỉ nhìn vào các con số bề nổi, ngành xây dựng 6 tháng đầu năm 2026 đang trải qua giai đoạn bùng nổ rõ rệt.

Tăng trưởng GDP thực của ngành đã nhảy vọt từ 8,5% trong quý I lên 10,2% ở quý II. Động lực lớn nhất đến từ “đầu máy” đầu tư công với 357.000 tỷ đồng được giải ngân (tăng 12% so với cùng kỳ và đạt 35,5% kế hoạch năm). Hàng loạt dự án hạ tầng giao thông trọng điểm, nhà ở xã hội đồng loạt tăng tốc.

Ở mảng dân dụng, thị trường bất động sản cũng phát đi tín hiệu hồi phục mạnh. Nguồn cung căn hộ đủ điều kiện mở bán tại Hà Nội và TP.HCM lần lượt tăng 55% và 78%.

Thêm vào đó, nút thắt pháp lý phần nào được gỡ bỏ. Luật Xây dựng 2025 có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 với cơ chế tinh gọn quy trình phê duyệt, miễn giấy phép cho nhiều hạng mục và áp dụng cơ chế đặc thù cho dự án công đã giúp doanh nghiệp giảm bớt nỗi lo “ngâm” thủ tục hành chính.

“Bão giá” âm thầm bào mòn lợi nhuận

Khối lượng công việc không thiếu, nhưng làm sao để có lãi lại là câu chuyện hoàn toàn khác. Giá nguyên vật liệu đắt đỏ cùng chi phí nhân công tăng cao đang trở thành “đá hộc” đè nặng lên biên lợi nhuận của các nhà thầu.

So với cùng kỳ năm trước, giá thép xây dựng đã tăng 8% – 10%, xi măng tăng 3% – 4%. Áp lực này khiến 16 trong tổng số 30 doanh nghiệp xây dựng niêm yết lớn nhất bị sụt giảm biên lợi nhuận gộp trong quý II/2026.

Chưa dừng lại ở đó, gánh nặng tài chính ngày càng phình to. Tuy tổng dư nợ vay toàn ngành chỉ tăng khoảng 5%, nhưng mặt bằng lãi suất vay nhích lên đã khiến chi phí lãi vay của các doanh nghiệp vọt tăng tới 25%. Hệ số bao phủ lãi vay (EBIT/Lãi vay) của ngành giảm từ 2,7 lần (cuối năm 2025) xuống còn gần 1,9 lần vào cuối quý II/2026 – một dấu hiệu cho thấy áp lực trả nợ đang tăng dần.

Thực tế hiện nay cho thấy một sự phân hóa rất rõ nét:

Nhóm doanh nghiệp lớn (như Coteccons, Fecon, Vinaconex…): Nhờ lợi thế quy mô, họ dễ dàng đàm phán mua nguyên vật liệu giá tốt, chủ động chọn dự án có biên lợi nhuận an toàn và chuyển hóa hợp đồng (backlog) thành tiền mặt nhanh chóng. Dòng tiền từ hoạt động kinh doanh (CFO) của nhóm này trong quý II/2026 đã tăng khoảng 50% so với quý trước. Ngoài ra, họ cũng là số ít tên tuổi duy trì được kênh phát hành trái phiếu (ghi nhận 1.525 tỷ đồng trong 6 tháng qua) để bổ sung vốn lưu động.

Nhóm nhà thầu vừa và nhỏ: Ngược lại, những đơn vị này đang rơi vào thế “tiến lui đều khó”. Tiềm lực tài chính mỏng, thế đàm phán yếu khiến họ phải gánh trọn chi phí đầu vào. Doanh nghiệp thu hẹp dòng tiền, dòng tiền kinh doanh liên tục âm, trong khi ngân hàng ngày càng siết chặt tiêu chí cho vay (tín dụng toàn ngành xây dựng 6 tháng chỉ tăng 6,36%, thấp hơn mức 8,37% của toàn hệ thống).

Thị trường xây dựng những tháng cuối năm 2026 vẫn mở ra nhiều cơ hội từ làn sóng đầu tư công và bất động sản, nhưng bước đi sắp tới sẽ không dành cho sự chủ quan. Trong bối cảnh giá cả vật liệu biến động và dòng vốn ngân hàng được sàng lọc kỹ lưỡng, doanh nghiệp nào quản trị tốt dòng tiền, tối ưu chi phí và chọn đúng dự án mới có thể trụ vững và bứt phá.