Chủ nhật 8/11/2026, Jensen Huang gửi một lá thư tới toàn bộ nhân viên Nvidia, và công ty đăng công khai lá thư ấy ngay trong ngày. “Tôi đã không chung thủy với vợ mình, những gì tôi làm đã khiến cô ấy và các con tổn thương”, người đứng đầu hãng chip lớn nhất thế giới viết. Ông nói thêm rằng không có lời bào chữa nào cho việc mình đã làm.
Người phụ nữ trong câu chuyện là Alice Huang, một lãnh đạo của công ty chip Megaspeed có trụ sở tại Singapore. Megaspeed là một trong những khách hàng lớn nhất của Nvidia, với khoảng 4,8 tỷ USD tiền mua thiết bị. Theo The New York Times, tình báo Mỹ kết luận bà làm việc cho chính phủ Trung Quốc, còn phía Trung Quốc gọi các cáo buộc này là suy đoán vô căn cứ.
Hội đồng quản trị Nvidia đã lập một ủy ban độc lập cùng luật sư bên ngoài để điều tra vụ việc. Ủy ban này cho biết chưa có lý do để tin rằng an ninh quốc gia hay bí mật của Nvidia bị xâm phạm, và Huang vẫn tiếp tục điều hành công ty trong thời gian điều tra.
Ngày 29/10, khi The New York Times đăng bài đầu tiên, Huang nói với Bloomberg rằng các lần gặp Alice Huang “liên quan tới Megaspeed” và “hoàn toàn bình thường”. Ngày 6/11, tờ Financial Times đưa tin về một bản ghi nhớ của chính phủ Mỹ mô tả quan hệ tình cảm giữa hai người. Hai ngày sau, lá thư xin lỗi được gửi đi.
Chưa đầy 9 tháng trước đó, Bill Gates cũng đứng trước nhân viên Quỹ Gates để thừa nhận hai mối quan hệ ngoài hôn nhân với hai phụ nữ Nga. Hai tỷ phú công nghệ của hai thế hệ đều phải nói về chuyện ngoại tình của mình trước cấp dưới trong cùng một năm.
Dưới các bài báo, câu hỏi quen thuộc lại nổi lên: ngoại tình có phải một trong “thất đại tội” của đàn ông hay không. Tôi là đàn ông, đủ hiểu vì sao nhiều người đọc tin này bằng một tiếng cười ngượng, nhưng cũng đủ tỉnh táo để thấy câu hỏi ấy đang đặt sai chỗ.
Danh sách bảy tội không có chữ ngoại tình
Thứ chúng ta quen gọi là “thất đại tội” có tên trong sách giáo lý Công giáo tiếng Việt là bảy mối tội đầu. Danh sách này được Giáo hoàng Gregory I chốt lại vào cuối thế kỷ 6. Trong đó có dâm dục và có kiêu ngạo ở vị trí đầu tiên, nhưng không có dòng nào dành cho ngoại tình.
Ngoại tình bị cấm ở chỗ khác, trong Mười điều răn vốn liệt kê những việc con người không được làm. Bảy mối tội đầu làm một việc khác hẳn, khi truy về gốc rễ trong lòng người nơi những hành vi sai trái mọc ra. Muốn biết ngoại tình có phải “tội của đàn ông” hay không, ta phải hỏi nó mọc ra từ gốc nào.
Nhìn bề mặt thì dâm dục là gốc gần nhất. Lập luận quen thuộc trên bàn nhậu cũng dừng ở đó, khi coi việc đàn ông ngoại tình là bản năng sinh học khó cưỡng. Ham muốn là thứ ai cũng có, nên lập luận này không sai hoàn toàn.
Nhưng khi nhóm của nhà tâm lý học Joris Lammers khảo sát 1.561 người đi làm, kết quả lại chỉ sang hướng khác. Công trình đăng trên tạp chí Psychological Science năm 2011 cho thấy người càng có quyền lực trong công việc thì càng dễ ngoại tình, cả trong quá khứ lẫn trong ý định sắp tới. Giới tính không làm thay đổi kết quả đó, nghĩa là quyền lực tác động lên phụ nữ theo đúng cách nó tác động lên đàn ông.
Các tác giả giải thích rằng quyền lực làm người ta tự tin hơn vào sức hấp dẫn của chính mình. Đặt vào bảy mối tội đầu, sự tự tin thái quá ấy mang tên kiêu ngạo chứ không mang tên dâm dục.
Nhà tâm lý học Dacher Keltner ở Đại học California tại Berkeley có một thí nghiệm nhỏ cho thấy quá trình ấy diễn ra nhanh tới mức nào. Ông chia sinh viên thành nhóm ba người và bốc thăm một người làm trưởng nhóm, rồi đặt lên bàn một đĩa 5 chiếc bánh quy. Mỗi người lấy một chiếc, và theo Keltner thì chiếc bánh thứ tư rơi vào tay trưởng nhóm trong khoảng 2/3 số lần.
Băng ghi hình còn cho thấy các trưởng nhóm hay nhai mở miệng và để vụn bánh rơi lên áo. Một chức danh do bốc thăm mà có đã đủ khiến người ta bớt ý tứ với những người ngồi cùng bàn. Gregory I đặt kiêu ngạo lên đầu danh sách vì coi đó là gốc của mọi tội khác, và hơn 1.400 năm sau các phòng thí nghiệm tâm lý học đang đi tới một kết luận gần giống vậy.
Những lời can ngăn bị bỏ qua
Melinda French vào làm ở Microsoft năm 1987 và quen Bill Gates ngay tại công ty. Khi đó Gates đã là tỷ phú và là ông chủ cao nhất của cô. Hai người cưới năm 1994 và công bố ly hôn vào tháng 5/2021, sau 27 năm chung sống.
Chỉ khoảng hai tuần sau tin ly hôn, người phát ngôn của Gates thừa nhận ông từng có “một mối quan hệ cách đây gần 20 năm” với một nhân viên Microsoft. Phía Microsoft cho biết hội đồng quản trị đã thuê công ty luật bên ngoài xem xét chuyện này từ nửa cuối năm 2019. Gates rời hội đồng quản trị vào tháng 3/2020, và người phát ngôn của ông nói quyết định ấy không liên quan tới cuộc xem xét.
Năm 2022, Melinda nói với đài CBS rằng cuộc hôn nhân không đổ vỡ vì một khoảnh khắc hay một chuyện cụ thể nào. Bà kể mình chỉ gặp Epstein đúng một lần và hối hận ngay sau đó. “Ông ta là hiện thân của cái ác, tôi đã gặp ác mộng sau lần gặp ấy”, Melinda nói.
Bốn năm sau, chính Gates xác nhận mốc thời gian của lời cảnh báo ấy trước nhân viên Quỹ Gates. Ông kể Melinda đã bày tỏ lo ngại về Epstein từ năm 2013, nhưng ông vẫn qua lại với người này thêm ít nhất một năm. Gates cũng thừa nhận mình biết Epstein từng bị hạn chế đi lại trong 18 tháng mà vẫn không tìm hiểu lý lịch của ông ta.
Lý lịch ấy không khó tìm, vì Epstein đã nhận tội dụ dỗ trẻ vị thành niên bán dâm từ năm 2008. Tháng 1/2025, Gates nói với tờ The Times rằng cuộc ly hôn là sai lầm khiến ông hối tiếc nhất. “Chuyện ly hôn khiến cả tôi và Melinda khổ sở suốt ít nhất 2 năm”, ông nói.
Khi đặt các mốc này cạnh nhau, chuyện của Gates giống một chuỗi lời can ngăn bị gạt đi hơn là một phút yếu lòng. Hội đồng quản trị phải thuê luật sư và người vợ phải nói ra nỗi lo của mình, còn Gates thì tự nhận đã biết mà vẫn làm theo ý mình. Ham muốn có thể giải thích hai mối quan hệ ngoài luồng, nhưng không giải thích được việc một người gạt đi lời vợ về một kẻ từng nhận tội xâm hại trẻ em.
Bài tập về nhà năm 17 tuổi
Jensen Huang vào Đại học bang Oregon khi mới 16 tuổi, trong một lớp kỹ thuật điện mà ông kể có 250 sinh viên và chỉ 3 cô gái. Năm 17 tuổi, ông ngồi cùng bàn thí nghiệm với Lori Mills, một cô sinh viên 19 tuổi học toàn điểm A. “Em có muốn xem bài tập về nhà của anh không?”, Huang kể lại câu mở lời của mình trước sinh viên Đại học Khoa học và Công nghệ Hồng Kông vào tháng 11/2024.
Hai người cưới nhau khoảng 5 năm sau lần gặp đó. Huang từng hứa sẽ làm tổng giám đốc trước tuổi 30, và Nvidia ra đời năm 1993 đúng lúc ông 30 tuổi. Cuộc hôn nhân có trước công ty gần một thập kỷ, và câu chuyện bài tập về nhà từng được báo chí nhiều nước kể lại như một chuyện tình mẫu mực của giới công nghệ.
Cách Huang điều hành Nvidia cũng từng được xem là hình mẫu của sự minh bạch. Tại hội nghị Stripe Sessions tháng 4/2024, ông cho biết mình có 60 người báo cáo trực tiếp và không họp riêng với ai, vì không ai nên có đặc quyền biết thông tin mà người khác không được biết. “Tôi góp ý ngay tại chỗ, trước mặt tất cả mọi người”, ông nói.
Người đàn ông phản đối mọi đặc quyền thông tin ấy lại có một mối quan hệ riêng với lãnh đạo của một khách hàng lớn. Theo The New York Times, tình báo Mỹ cho rằng Alice Huang tiếp cận ông để lấy thông tin về công nghệ của Nvidia. Cáo buộc này chưa được chứng minh công khai, và hội đồng quản trị Nvidia chưa thấy dấu hiệu bí mật công ty bị lộ.
Với Gates, lời can ngăn đến từ người vợ và từ hội đồng quản trị. Với Huang, chưa có thông tin công khai nào cho thấy ai trong công ty hay gia đình đã lên tiếng trước khi sự việc vỡ ra. Những bên buộc ông phải nói thật là cơ quan tình báo, một bản ghi nhớ của chính phủ và hai tờ báo lớn.
Trong 10 ngày giữa câu “hoàn toàn bình thường” và lá thư xin lỗi, Huang vẫn trả lời báo chí như một người đứng ngoài câu chuyện. Ông có 60 người báo cáo trực tiếp và góp ý cho họ trước mặt nhau, nhưng ngoài phòng họp vẫn có một căn phòng mà không ai trong số đó được bước vào.
Ai còn được quyền nói “không”
Câu hỏi đáng hỏi vì thế không chỉ là đàn ông có dễ ngoại tình hay không, mà là khi một người có quyền lực thì còn ai đủ gần để nói “không” với anh ta. Quyền lực càng lớn thì số người dám nói “không” quanh một người càng ít, và những lời còn sót lại càng dễ bị gạt đi.
Nghiên cứu của Lammers và thí nghiệm bánh quy của Keltner đều mô tả cùng một cơ chế, khi người có quyền bắt đầu tin rằng luật chung có ngoại lệ dành cho mình. Gates không thiếu người nói “không” nhưng đã không nghe họ, còn Huang xây một công ty minh bạch bậc nhất nhưng giữ riêng cho mình một vùng không ai được hỏi tới. Hai con đường khác nhau đều dẫn tới cùng một cảnh, khi một tỷ phú phải nói chuyện hôn nhân của mình trước cấp dưới.
Nhìn như vậy không có nghĩa là đàn ông được miễn trách nhiệm, vì người ngoại tình vẫn là người tự đưa ra lựa chọn. Chính Huang cũng viết rằng không có lời bào chữa nào cho việc ông đã làm. Nhưng gọi ngoại tình là “tội của đàn ông” lại vô tình biến nó thành bản năng khó tránh, trong khi các nghiên cứu trên cho thấy quyền lực mới là thứ nuôi nó lớn.
Bảy mối tội đầu vốn được soạn cho những tu sĩ không có cổ phần hay quỹ từ thiện nào, vậy mà danh sách ấy vẫn đặt kiêu ngạo lên hàng đầu. Khi một trưởng phòng hay một ông chủ quán nhỏ bắt đầu coi lời can ngăn của vợ là phiền phức, anh ta đang đi đúng con đường mà hai tỷ phú này từng đi và chỉ khác họ ở quy mô tài sản. Jensen Huang mở đầu cuộc hôn nhân bằng lời mời xem bài tập về nhà năm 17 tuổi, rồi ở tuổi 63 phải xin lỗi vợ con trong một lá thư gửi toàn công ty, không phải vì đàn ông sinh ra đã mang tội mà vì kiêu ngạo chỉ lớn lên ở nơi không còn ai được nói “không”.
