Phương Mỹ Chi: “Người ta đi bão, mặc đồ truyền thống vì nhạc của mình – đó mới là hit lớn nhất”

Trở lại cùng album Dân Chơi Dân Ca, Phương Mỹ Chi chính thức cởi bỏ chiếc áo “người kể chuyện sách giáo khoa” để hóa thân thành một cô gái tuổi đôi mươi biết yêu, biết vương vấn. Cô mang hát xoan Phú Thọ, xòe Thái, hay Khmer Nam Bộ vào những bản phối Pop, Rock, Afrobeat sập sình, biến tư duy mẫu hệ của người Ê-đê thành câu rủ rê lém lỉnh: “Ưng cái bụng rồi thì bắt anh về nhà thôi!”. Chưa từng có một mối tình dắt túi, nhưng lại có cả một “kho tàng” chuyện tình thiên hạ để nhập vai, Chi hát về tình yêu bằng thứ lăng kính vừa trong trẻo vừa tinh nghịch của một cô gái trẻ mới trải nghiệm hương vị của tình yêu.

Từ những ngày đầu ngơ ngác hát bằng bản năng cho đến khi đưa khán giả trẻ chu du khắp 3 miền, hành trình 13 năm của Chi chưa bao giờ xuất hiện hai từ “bỏ cuộc”. Hãy cùng ngồi lại với Phương Mỹ Chi sau cơn sốt Thiên Đường Với Người Thương, để nghe cô tỉ tê về hành trình nhào nặn album thú vị này, và cả tham vọng khiến người trẻ nghe nhạc xong là muốn khoác ngay bộ đồ truyền thống đi khám phá văn hóa nhà mình!

 Mình vẫn đang ở trong một tâm trạng rất lâng lâng, thậm chí vẫn đang hơi thiếu ngủ vì mải đọc comment của khán giả. Không biết các bạn có thích album lần này không và bài hát yêu thích của mọi người là gì?

 Chi nghĩ mình không có bài cá nhân mình yêu thích nhất, nhưng nếu hỏi về bài hát thử thách Chi nhiều nhất là Thử Lòng Quân Tử. Còn bài khiến Chi thấy đã và cho Chi thấy những khía cạnh mới của bản thân mình là bài Xây Xẩm.

 Mình có cái tên cho nó từ ngay showcase Vũ Trụ Cò Bay 2023, sau lời gợi ý từ anh Thịnh trưởng nhóm DTAP. Nhưng lúc đó, mọi thứ mới chỉ dừng lại ở cái tên. Phải cho đến khi mình hoàn thành xong hành trình ở 2 cuộc thi Em Xinh Say Hi và Sing!Asia, mình mới có thời gian ngồi xuống và làm nhạc cùng các đồng đội.

 Nó phải là hai trạng thái rất đối lập nhưng lại hoà quyện với nhau: Đó là dân chơi và dân ca.

Dân chơi là âm nhạc phải chất và hiện đại nhiều hơn. Còn dân ca sẽ là những bài dân ca, những làn điệu đã nuôi lớn tâm hồn và tuổi thơ của người Việt.

 Có thể là khi bắt đầu làm album này, mình mang một tâm trạng rất vui khi vừa hoàn thành xong hai chương trình rất khó nhằn. Ý tưởng thì tuôn trào vì cảm xúc rất phấn khởi. Mình và DTAP cùng chọn ra những làn điệu dân ca mà trước giờ mình chưa từng làm và muốn được trải nghiệm. Mình đã từng làm hát bội, từng thử vọng cổ và cả sẩm cũng có làm rồi. Vậy nên lần này mình đã nghĩ đến hát xoan, xoè Thái, dân ca Ê-đê và cả Khmer.

 Thật ra mình chưa từng bước vào tình yêu, nhưng cũng từng có cảm nắng ai đó. Vậy nên mình cũng biết ít nhiều về những cảm xúc khi rung động. Rồi mình cũng hay nghe những câu chuyện tình yêu của mọi người xung quanh nữa. Được cái là bạn bè cũng… hay kể, nên dù thiếu kinh nghiệm nhưng mình lại có rất nhiều câu chuyện để “nhập vai”. Và mình cũng nghĩ rằng, album này tuy nói về tình yêu nhưng lại không chỉ xoay quanh tình yêu đôi lứa đâu. Nó còn là tình yêu thiên nhiên, yêu con người và yêu văn hoá nữa.

 Ngay từ đầu, khi ngồi xuống với các anh DTAP, mình có chia sẻ là lần này mình muốn khán giả nhìn nhận Phương Mỹ Chi là một cô gái gần gũi hơn chứ không chỉ là một người kể chuyện. Không còn là những câu chuyện trong sách giáo khoa mà thật sự là những câu chuyện mà người nghe có thể nhìn thấy mình trong đó, với những cảm xúc và tưởng tượng thật. Lần trước, ranh giới của mình là văn học. Lần này, văn hoá sẽ là sợi chỉ đỏ để mình bám vào. Cách yêu mà Chi xây dựng trong từng bài hát cũng là tình yêu dựa trên những lăng kính văn hoá khác nhau. Bài Ưng Cái Bụng được viết sau khi Chi quan sát cách những cô gái Ê-đê yêu làm sao, và khi cổ yêu chàng trai này quá thì cổ sẽ nói như thế nào. Cô ấy sẽ nói: Ưng cái bụng quá và muốn bắt anh về nhà – thay vì ngồi chờ anh đến đón. Đó là bởi người Ê-đê theo chế độ mẫu hệ.

 Ngôn ngữ mình sử dụng trong album lần này cũng sẽ rất gần gũi chứ không mang tính hàn lâm như Vũ Trụ Cò Bay. Nó sẽ là “tình yêu ra sao”, “chưa biết yêu, chưa biết thương lần nào”.

 Trong album lần này, mình đồng sáng tác với DTAP cả 10 ca khúc. Sự tiến bộ lớn nhất chính là mình đã viết lời nhiều hơn cả đợt Vũ Trụ Cò Bay. Mình đã biết điểm mạnh và yếu của bản thân. Nếu như ở album trước, mình phát hiện là mình đã giỏi hơn về giai điệu, nên lần này mình cũng muốn có thể cải thiện hơn về mặt viết lời.

Mình phải tìm hiểu cả online lẫn offline. Online thì mình coi qua sách báo và video. Còn offline thì tụi mình có những cố vấn chuyên môn để có thể hỏi trực tiếp. Mình có những buổi teamwork với đồng đội rất vui và phấn khởi. Không phải là mạnh ai nấy viết đâu mà sẽ cùng ngồi viết chung, rồi cuối cùng chọn ra đoạn nào hay nhất. Đợt trước thì lời mình viết bị gạt ra rất nhiều, còn đợt này thì may mắn là phù hợp hơn nên được đưa vào nhiều bài hát.

Áp lực sợ sai thì cũng đúng ạ. Nhưng mình không chỉ mời ban cố vấn vì mình sợ sai. Gần đây, mình có dịp được phát biểu trước Thủ tướng là mình muốn học đúng, hiểu sâu và tự tin quảng bá văn hoá Việt. Vậy nên ban cố vấn còn là những người truyền lửa cho mình trên hành trình này. Họ là những người đã dành cả đời để nghiên cứu và rất yêu loại hình nghệ thuật đó, vậy khi mình có cơ hội để làm về văn hoá thì tại sao lại không học hỏi từ họ? Mình không chỉ học kiến thức đâu, mình còn học cách họ gìn giữ và cách họ yêu văn hoá Việt Nam nữa.

 Mình nghĩ chắc là Bắc Bộ chính là thử thách lớn nhất với mình và các đồng đội. Trong Thử Lòng Quân Tử, chúng mình quyết định lấy chất liệu từ hát xoan. Vì đây là những giai điệu cội nguồn của Việt Nam và có từ rất lâu từ thời Vua Hùng, thế nên có rất ít tư liệu để đối chiếu. Hát xoan lại rất mộc mạc, chỉ có phách và giọng hát thôi, cũng không có định âm để có thể dễ dàng sáng tạo. Vậy nên tụi mình gặp rất nhiều trắc trở trong việc phát triển giai điệu, phần lời và cả cách hát. Tụi mình còn nghĩ chắc là do trót đặt tên bài là Thử Lòng Quân Tử, nên lúc làm cũng bị thử lòng theo. Thậm chí, tụi mình đã đổi tên bài thành… Thả Lỏng Quân Tử để đừng bị thử thách nữa. May sao, mọi chuyện lại trở nên suôn sẻ.

Thêm nữa, mình cũng may mắn nhận được sự tham vấn về giọng hát từ cô Thanh Ngoan lẫn bà Lịch – trùm phường xoan ở Phú Thọ. Mình biết cách làm thế nào để nhấn nhá cho ra không gian Bắc Bộ trong câu hát, và làm sao để ra đúng ngữ điệu khi hát xoan. Thật sự là một chân trời mới!

 Điều tụi mình luôn đặt lên hàng đầu chính là không gian văn hóa của từng loại hình phải được hiện lên thật rõ ràng. Giống như khi vừa mở Ưng Cái Bụng lên là nghe ra ngay không gian núi rừng Tây Nguyên; bài Chọn Mặt Gửi Vàng vừa vô đã vang lên tiếng đàn đặc trưng; còn Thử Lòng Quân Tử thì có nguyên một đoạn xin huê đối hát Xoan ở phía sau. Đó là bài toán không gian mà tụi mình đặt ra ngay từ đầu.

Bên cạnh đó là một ranh giới khác – mà nói chính xác hơn thì là mục tiêu của tụi mình: Trong lời bài hát phải cố gắng đặt để được những ý tứ văn hóa sâu sắc của từng nơi.

 Ví dụ, câu hát ban đầu mình viết từng bị gạt ra là: “Về bên em mua đàn hát ca, nhìn ngày trôi qua ta đắm say tới già, mình trồng rau hái cà…”. Chi tiết “hái cà ngắm hoa” nghe cũng dễ thương, dung dị, nhưng để tải được một không gian văn hóa đậm nét miền Tây, tụi mình phải ngồi bàn lại với nhau. Sau đó anh Khánh đã sửa thành “đua ghe xong ăn cá kèo mắm me” – vừa nhắc đến món ăn đặc sản miền Tây, vừa gợi đến lễ hội đua ghe Ngo rất lớn của người Khmer.

Tụi mình luôn phải cân nhắc và cân bằng như vậy: Đưa từng chi tiết nhỏ vào làm sao cho thật tinh tế và vừa đủ.

 Thật ra theo mình tìm hiểu, dân ca là những giai điệu được truyền miệng từ đời này qua đời khác, trở thành nguồn động lực tinh thần giúp người dân lao động tốt hơn và có một tâm thế tích cực hơn với cuộc sống. Có những bài dân ca mang tính cổ vũ tinh thần rất lớn, nhưng cũng có những bài mang chút tâm trạng than thân trách phận. Dù rất đa dạng, tất cả đều xoay quanh và bồi đắp nên đời sống của người Việt. Dân ca thực sự là một kho tàng vô cùng sâu sắc.

Mình thấy may mắn vì từ nhỏ tâm hồn đã được nuôi dưỡng bởi những câu dân ca Nam Bộ. Để rồi khi lớn lên, được gặp gỡ những cộng sự tài giỏi và học hỏi nhiều hơn, mình lại càng khao khát được trải nghiệm, được yêu thêm những làn điệu dân ca đặc trưng của khắp các vùng miền trên cả nước.

Tất cả những sự hợp tác này đều bắt đầu từ năm 2025. Tụi mình hầu như đều đã từng gặp nhau rồi, chỉ riêng anh Shiki là chưa từng gặp bao giờ.

Đây thực sự là màn kết hợp rất bất ngờ, mình nghĩ lúc đăng lên không ai đoán ra anh Shiki luôn. Vì mình và chị gái rất thích âm nhạc của anh Shiki, đợt này album lại có bài Liễu Yếu Đào Tơ lấy ý tưởng từ cải lương tuồng cổ nhưng phối khí lại rất hiện đại. Không hiểu sao lúc đó mình lại nghĩ ngay đến anh Shiki để mời vào bài hát này, dù hai anh em chưa từng gặp hay có contact của nhau luôn!

Còn 3 người còn lại thì mình đã từng gặp, trò chuyện và rất mến tài nhau từ trước. Nhưng điểm chung lớn nhất để mình mời cả 4 anh vào album lần này đơn giản là vì mọi người quá hợp với màu sắc ca khúc mà mình đã chọn.

 Nếu định nghĩa theo từ điển thì “dân chơi” là người rất sành sỏi về một lĩnh vực nào đó. Còn với riêng mình, ngoài sự sành sỏi ra, họ còn phải thực sự yêu và hiểu về nó nữa. Lĩnh vực mà mình chọn cho album đợt này chính là dân ca – một người yêu, hiểu và sành về dân ca. Có thể về độ sành thì mình chưa phải nhất, nhưng tình yêu và sự hiểu về nó thì mình tự tin là có. Đó chính là định nghĩa “dân chơi” của mình.

Có lẽ mọi thứ bắt đầu từ cái tên “Cô bé dân ca”. Ngày đó không ai định hướng cho mình cả, chính khán giả là người đã gọi mình bằng cái tên ấy. Từ cột mốc đó, mình dần yêu hơn thế mạnh của bản thân và yêu những gì mình đang làm.

Ngày trước, khi chỉ hát được dân ca mà bước vào một cuộc thi có rất nhiều bạn hát nhạc trẻ, đôi khi mình không hẳn là tự ti nhưng cũng có cảm giác bản thân không giỏi bằng người khác vì mình chỉ biết đúng một thứ. Nhưng nhờ khán giả, mình mới nhận ra: Nếu chỉ một thứ đó thôi mà mình đủ tự tin, đủ yêu và chịu khó đào sâu, nó sẽ mở ra rất nhiều nhánh phát triển chứ không nhất thiết cứ phải xoay xở thử hết cái này đến cái kia.

Nhờ niềm tin khán giả dành cho mình mà mình mới đi được đến tận bây giờ. Từ dân ca, mình bắt đầu mở rộng sang khai thác văn học và văn hóa, nhưng tất cả đều dựa trên lăng kính văn hóa cùng những làn điệu thân thuộc của người Việt Nam.

Thật ra các ca khúc mình đang làm đều là nhạc trẻ, nhạc hiện đại và pop hết. Còn chất liệu dân ca thì mình sẽ cân nhắc đưa vào với tỉ lệ bao nhiêu phần trăm cho từng bài, sao cho sự hiện diện của nó mang lại giá trị, chứ không dùng dân ca như một món phụ kiện trang trí bên ngoài cho vui hay để trưng trổ. Đó là cách mình lấy cảm hứng từ các làn điệu dân tộc.

Nên lần này mình cũng muốn khẳng định: Không phải cứ nhắc nhiều về dân ca nghĩa là mình chỉ hát mỗi dân ca. Thực chất từ Vũ Trụ Cò Bay đến tận bây giờ, nền tảng âm nhạc mình thể hiện vẫn là pop.

 Thật ra mình vẫn đang vừa làm vừa thử sức với những điều mới đó chứ. Nhờ vậy mà mình mới kết hợp xẩm với rock – một thể loại mình chưa theo đuổi nhiều. Đợt trước cũng có chất rock trong Rock Hạt Gạo nhưng… nhẹ lắm, vừa sức hơn. Còn phần rock trong bài Xây Xẩm lần này “nặng đô” hơn rất nhiều và buộc mình phải học hỏi thêm rất nhiều. Album còn có cả Afrobeat, House và cả Baile Funk nữa.

Còn việc sau này có dừng sử dụng chất liệu văn hóa hay không thì mình không thể khẳng định trước được điều gì. Bởi vì kho tàng văn hóa Việt Nam vô cùng trù phú, mình vẫn muốn cố gắng khai thác nhiều nhất có thể – trước hết là để thỏa đam mê của bản thân, sau là để khán giả trong nước lẫn quốc tế thấy rằng văn hóa Việt Nam có những chất liệu rất hay và đẹp.

 Thật ra trước đó ở nhà mình đã hát dân ca và đi hát kiếm tiền bằng dân ca rồi. Nhưng khi đăng ký thi Giọng Hát Việt Nhí, ở thời điểm đó mọi người lại chuộng hát Pop, nhạc trẻ và hát tiếng Anh rất nhiều.

Thấy vậy, gia đình mới bàn với nhau hay là mình chọn một bài tiếng Anh hát cho hợp xu hướng, chứ hát dân ca sợ bị loại sớm. Mình cũng nghe lời tập hát bài Safe & Sound của Taylor Swift. Nhưng lúc đó mình dở tiếng Anh lắm, không học thuộc nổi chữ nào vào đầu luôn. Dù vậy vẫn rất “liều”, cố tập nhưng càng hát càng thấy kỳ và không có tí tự tin nào.

Cuối cùng mình quyết định: Thôi, mình có cái gì thì chiến cái đó! Đến vòng sơ khảo, danh sách 5 bài nộp lên mình chọn cả 5 bài dân ca luôn, không có bài nào ngoài sở trường cả. Có thể lúc đó mình chưa nhận ra, nhưng giờ nhìn lại câu chuyện ấy, mình mới thấy đó thực sự là một cái duyên. Bản thân mình từ ngày đó đã có sự kiên định ngầm bên trong mà chính mình cũng không hề hay biết.

 Cô bé đó chắc là yêu dân ca nồng nàn hơn, trưởng thành hơn và có chiều sâu hơn.

 Ngày xưa khi hát Còn Thương Rau Đắng Mọc Sau Hè hay Quê Em Mùa Nước Lũ, mình có sẵn chất giọng truyền cảm và khả năng luyến láy bản năng. Khán giả nghe vào sẽ thấy rất tình cảm, nhưng nếu hỏi ở độ tuổi đó mình có hiểu hết từng câu từ trong bài hát hay không thì chắc chắn là chưa. Đó là một tình yêu chân thành nhưng chưa đủ sâu sắc.

Còn ở thời điểm hiện tại, mình nhận thức rõ hơn: Việc bản thân hiểu sâu bài hát là điều tiên quyết phải có thì người nghe mới cảm nhận và hiểu được. Vì vậy, mình luôn đặt trách nhiệm đó lên hàng đầu mỗi khi cất tiếng hát.

 Nếu nói đến đây thì gần đây khán giả lẫn các anh chị đồng nghiệp hay chúc mình sẽ “càn quét” mọi giải thưởng, rồi trở thành “Album của năm”… Thật ra nếu nhận được sự ghi nhận lớn như vậy mình cũng rất vui.

Nhưng mục tiêu lớn nhất mà mình đặt lên hàng đầu là sau khi nghe album này, khán giả sẽ muốn tìm hiểu thêm về các loại hình văn hóa của Việt Nam.

 Đó chính là mong muốn của mình và mục tiêu ấy đang dần đạt được.

Chẳng hạn như khi xem MV Thiên Đường Với Người Thương, mọi người muốn được mặc trang phục truyền thống của người Khmer để chụp hình và lan tỏa nét văn hóa đó. Hay việc mọi người tự phân tích vì sao mình lại đặt để hoa sứ ở cảnh đó, tại sao cô dâu lại đeo chỉ đỏ ngày kết hôn… Khán giả tự tìm hiểu hết rồi sau đó mình mới lên “cẩm nang dân chơi” để giải thích thêm. Mọi người thậm chí đã đi trước mình một bước luôn!

Với từng bài hát trong Dân Chơi Dân Ca, mình cũng mong mọi người sẽ tò mò tìm hiểu xem Hát Xoan có từ bao giờ, có phải là loại hình nghệ thuật lâu đời nhất Việt Nam hay không… Đó mới là tham vọng và mục tiêu lớn nhất của mình ở album này.

 Dạ đúng rồi, kiểu như “gãi trúng chỗ ngứa” luôn!

 Điều mình tự hào nhất về bản thân trong suốt hành trình 13 năm làm nghệ thuật vừa qua chính là: Chưa bao giờ mình nghĩ đến hai từ “bỏ cuộc”. Ngay cả trong suy nghĩ mình cũng chưa từng thoáng qua từ đó. Mình từng nản lòng, từng áp lực chứ, nhưng mình chọn không kể ra.

Đó là điều làm mình tự hào nhất, và cũng là điểm tựa để mình đi được đến ngày hôm nay, thực hiện được rất nhiều điều từng nghĩ đã chạm tới giới hạn nhưng cuối cùng bản thân vẫn vượt qua được.

 Thật sự là quá tự hào luôn! Các bạn rất giỏi, văn minh, có kiến thức và cực kỳ yêu văn hóa. Từ album lần này mình mới thấy rõ được điều đó. Có lẽ album cho các bạn nhiều chất liệu để bàn luận hơn, nên các bạn tag mình vào rất nhiều. Bản thân mình cũng là người rất thích xem phản ứng và cách mọi người tìm hiểu sản phẩm.

Nhiều lúc đọc phân tích của các bạn, mình với ê-kíp phải gửi cho nhau coi rồi thốt lên: “Trời ơi sao hay quá vậy!”. Thậm chí các bạn còn soi ra những chi tiết mà mình hoàn toàn không cố tình đặt để vào tác phẩm. Như một sự trùng hợp kỳ diệu giữa giai điệu mình viết với bài dân ca Khmer mà em không hề biết! Lúc sáng tác, mình chỉ nghe rất nhiều dân ca Khmer để cảm nhận rồi tự hình dung ra giai điệu của riêng mình. Vậy mà các bạn vẫn tìm ra đúng bài đó. Sự tìm tòi của các bạn sâu sắc lắm, nên mình ngưỡng mộ cực kỳ!

 Dạ đúng rồi, thật sự rất bất ngờ luôn!

Thật sự đó là một bất ngờ rất lớn đối với mình. Có thể nói đây là một bản hit lớn của mình kể từ khi tái debut đến nay.

Nhưng từ “hit” ở đây mình muốn nói không nằm ở số lượng người nghe hay các vị trí Top 1 trên các bảng xếp hạng mà bài hát chạm tới, mà là việc Thiên Đường Với Người Thương đã ở trong tim của rất nhiều khán giả. Nó thôi thúc tình yêu văn hóa trong họ biến thành hành động. Mình nghe kể có những người đi từ Hà Nội xuống tận Trà Vinh chỉ để được mặc bộ trang phục Khmer đó và chụp hình đúng ngay khung cảnh em từng quay MV.

Đó là những điều làm mình cực kỳ xúc động. Hay như đợt Việt Nam đi “bão” mừng chiến thắng vừa rồi, ở Bạc Liêu mọi người bật bản remix bài Thiên Đường Với Người Thương lên rồi cùng nhau hát theo. Mình thấy vui dữ lắm! Rồi các tiệm cho thuê trang phục Khmer dưới đó cứ đăng bài bảo: “Hôm nay đón nhiều ‘Phương Mỹ Chi’ quá không đủ đồ cho thuê luôn, khách này vừa trả ra là lấy mặc cho khách kia liền”. Đủ thứ chuyện hết, dễ thương lắm!