Quỹ hưu trí trước “cửa sổ cơ hội” 10 năm của Việt Nam

Ngày 18/6, Tạp chí Asia Asset Management phối hợp với Dragon Capital, BritCham Vietnam cùng các đối tác tổ chức Hội nghị Bàn tròn Việt Nam: Quỹ hưu trí và đầu tư – Bước vào kỷ nguyên mới.

Tại phiên thảo luận “Thị trường vốn Việt Nam – Con đường phía trước”, các lãnh đạo tại các công ty quản lý quỹ cùng nhìn nhận những điểm nghẽn đang kìm hãm sự phát triển của ngành quỹ, đồng thời đề xuất nhiều giải pháp nhằm khơi thông nguồn vốn dài hạn cho nền kinh tế.

Nghịch lý thiếu vốn dù không thiếu tiền

Chia sẻ tại phiên thảo luận, bà Nguyễn Hoài Thu – Phó Tổng giám đốc VinaCapital, ngành quản lý quỹ tại Việt Nam hiện vẫn có quy mô khá khiêm tốn. Tổng tài sản quản lý của các công ty quản lý quỹ mới tương đương khoảng 5-6% GDP, trong khi tỷ lệ người dân tiếp cận các sản phẩm quỹ mở chỉ vào khoảng 1% dân số.

Con số này được đánh giá là rất thấp nếu so với tiềm năng của nền kinh tế cũng như khi so sánh với các quốc gia khác trong khu vực. Theo bà Dương Kim Anh, Giám đốc đầu tư VCBF, tại nhiều quốc gia phát triển, ngành quản lý quỹ đóng vai trò là kênh dẫn vốn chính từ tiền tiết kiệm của dân cư sang doanh nghiệp sản xuất. Quy mô các quỹ đại chúng tại Mỹ gấp 1,5 lần GDP, hay Trung Quốc và Ấn Độ đạt 20-30%. Không chỉ giúp huy động vốn, các nhà đầu tư tổ chức còn đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao tính minh bạch, ổn định thị trường và giảm bớt những biến động xuất phát từ tâm lý ngắn hạn của nhà đầu tư cá nhân.

Trong khi đó, bà Lương Thị Mỹ Hạnh – Giám đốc Quản lý tài sản khối trong nước Dragon Capital lại chỉ ra một nghịch lý đang tồn tại. Nền kinh tế có nguồn tiền tiết kiệm khá lớn với tỷ lệ tiết kiệm của người dân Việt Nam hiện đạt khoảng 37% GDP. Tuy nhiên, chi phí vốn mà doanh nghiệp phải chịu vẫn ở mức cao. Chính phủ có thể huy động vốn thông qua trái phiếu kỳ hạn 5 năm với mức lãi suất khoảng 4%/năm, trong khi nhiều doanh nghiệp phải huy động vốn với chi phí lên tới 11-12%/năm.

Hội nghị Bàn tròn Việt Nam: Quỹ hưu trí và đầu tư – Bước vào kỷ nguyên mới tổ chức ngày 18/6 – Ảnh: Đức Thanh

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu duy trì tăng trưởng ở mức hai con số trong những năm tới, nhu cầu về nguồn vốn trung và dài hạn sẽ rất lớn. Khi nguồn lực tài chính trong xã hội vẫn hiện hữu nhưng chưa được phân bổ hiệu quả, vai trò của các quỹ đầu tư trở nên đặc biệt quan trọng. Đây chính là cầu nối giúp chuyển hóa nguồn tiền nhàn rỗi thành nguồn vốn phục vụ sản xuất, kinh doanh và phát triển hạ tầng.

Dù sở hữu đội ngũ chuyên nghiệp, kinh nghiệm quản lý tài sản tích lũy hơn hai thập kỷ, ngành quản lý quỹ vẫn chưa phát triển tương xứng với tiềm năng. Theo các chuyên gia, đây là thời điểm quan trọng khi Việt Nam đang sở hữu mức GDP bình quân đầu người khoảng 5.000 USD, tương đồng với Trung Quốc vào đầu những năm 2000. Đây cũng là giai đoạn ngành quản lý quỹ nước này bắt đầu tăng trưởng bùng nổ nhờ những cải cách thể chế và chính sách ưu đãi mạnh mẽ.

Cửa sổ 10 năm và bài toán khơi thông dòng vốn dài hạn

Chỉ ra những thách thức lớn nhất ngăn cản sự phát triển của ngành, bà Lương Thị Mỹ Hạnh – Giám đốc Quản lý tài sản khối trong nước Dragon Capital cho rằng một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là cơ chế ưu đãi thuế chưa đủ hấp dẫn để khuyến khích nhà đầu tư tham gia tích lũy dài hạn. Nhiều quốc gia trong khu vực đã xây dựng các chương trình ưu đãi mạnh cho quỹ hưu trí, giúp hình thành nguồn vốn dài hạn ổn định cho nền kinh tế. Bên cạnh đó, giáo dục tài chính cũng được xem là yếu tố then chốt nhằm thay đổi hành vi đầu tư từ ngắn hạn sang dài hạn. Ngoài ra, yếu tố thời gian cũng là một thách thức.

“Việt Nam chỉ còn khoảng 10 năm trước khi bước vào giai đoạn dân số già. Nếu không có chính sách đủ mạnh để chuyển dòng vốn ngắn hạn sang dài hạn ngay bây giờ, chúng ta sẽ bỏ lỡ cơ hội duy nhất”, đại diện từ Dragon Capital nhấn mạnh.

Cùng quan điểm, Phó Tổng giám đốc VinaCapital Nguyễn Hoài Thu cũng đặc biệt lưu ý về sự cấp bách của “cửa sổ 10 năm”. Bởi nếu không có các quy định pháp lý và chính sách thuế đủ mạnh để thúc đẩy quỹ hưu trí ngay từ bây giờ, sẽ rất khó có thể đuổi kịp tốc độ phát triển của các quốc gia khác.

Bên cạnh giải pháp về thể chế, bà Dương Kim Anh chỉ ra thêm hai giải pháp. Một là phải đưa giáo dục tài chính vào chương trình phổ thông để sinh viên ra trường đã có hiểu biết cơ bản. Hai là mở rộng kênh phân phối một cách bền vững. Nếu tận dụng được mạng lưới ngân hàng với độ phủ 50-80%, tỷ lệ tiếp cận quỹ đầu tư sẽ tăng vọt.

Cùng đó, thị trường cũng cần thêm những sản phẩm mới để thu hút dòng vốn. Bà Nguyễn Hoài Thu đề xuất phát triển mạnh các quỹ đầu tư bất động sản (REIT), đồng thời xây dựng thêm các sản phẩm cấu trúc phục vụ nhu cầu phòng ngừa rủi ro của nhà đầu tư. Một đề xuất đáng chú ý khác được Giám đốc đầu tư VCBF chỉ ra là việc chứng khoán hóa các khoản vay hạ tầng do ngân hàng cấp trước đây có thể trở thành giải pháp quan trọng giúp giải phóng nguồn vốn cho hệ thống ngân hàng và tạo thêm cơ hội đầu tư.

Cùng đó, việc phát triển quỹ ETF vàng cũng được kỳ vọng trở thành công cụ giúp huy động nguồn lực này theo hướng minh bạch và hiệu quả hơn, nhất là khi lượng vàng nắm giữ trong dân hiện rất lớn nhưng phần lớn chưa được đưa vào lưu thông trong nền kinh tế.

Đối với dòng vốn từ quỹ hưu trí bổ sung, vẫn còn tiềm năng khổng lồ từ đây. Theo bà Hạnh, nếu khoảng 20 triệu người đang tham gia bảo hiểm xã hội hiện nay cùng đóng góp thêm khoảng 3 triệu đồng mỗi tháng vào các chương trình hưu trí tự nguyện, quy mô nguồn vốn hình thành mỗi năm có thể lên tới khoảng 25 tỷ USD.

Đây sẽ là nguồn vốn dài hạn có khả năng tài trợ cho nhiều dự án hạ tầng, trái phiếu chính phủ và các chương trình phát triển kinh tế quy mô lớn.

Cùng quan điểm, Phó Tổng giám đốc VinaCapital cũng nhấn mạnh hưu trí là “nguồn vốn kiên nhẫn” để xây dựng cầu đường, bệnh viện… Nếu Chính phủ nhận thức được sự cấp bách và áp dụng các ưu đãi thuế đủ lớn, quỹ hưu trí sẽ thực sự “cất cánh”.

Từ góc độ các công ty quản lý quỹ, bà Dương Kim Anh cho biết VCBF và các công ty đang nỗ lực tiếp cận doanh nghiệp. Tuy vậy, động lực tài chính hiện nay vẫn còn khiêm tốn so với nhiều quốc gia như Singapore hay Malaysia.

Trong bối cảnh nhu cầu đầu tư hạ tầng, chuyển đổi số và phát triển khu vực tư nhân ngày càng lớn, ngành quỹ được kỳ vọng sẽ không chỉ là một kênh đầu tư cho người dân mà còn trở thành trụ cột quan trọng của thị trường vốn Việt Nam thời gian tới.