Sức ép và cơ hội mới từ chuẩn hóa công ty đại chúng

Nỗ lực chạy đua đáp ứng chuẩn

Những ngày đầu tháng 6 vừa qua, thị trường chứng khoán ghi nhận liên tiếp các động thái mới từ những doanh nghiệp niêm yết có cơ cấu cổ đông với tỷ lệ sở hữu tập trung cao nhằm đáp ứng điều kiện công ty đại chúng theo quy định của Luật Chứng khoán.

Gần nhất, Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex – mã PLX) đã thông qua chủ trương bán toàn bộ 23,29 triệu cổ phiếu quỹ đang nắm giữ. Theo lãnh đạo Tập đoàn, việc bán cổ phiếu quỹ nhằm đáp ứng điều kiện công ty đại chúng theo quy định pháp luật hiện hành, đồng thời tăng cường năng lực tài chính và cân đối nguồn vốn dài hạn của tập đoàn.

Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam vừa thông qua chủ trương bán toàn bộ 23,29 triệu cổ phiếu quỹ đang nắm giữ. Ảnh: An Thư

Petrolimex có hơn 43.000 cổ đông, theo cập nhật gần nhất vào tháng 5/2026. Tuy nhiên, 43.264 cổ đông không phải cổ đông lớn chỉ nắm giữ 9,419% số cổ phần có quyền biểu quyết, thấp hơn mức tối thiểu 10% theo quy định.

Theo Luật Chứng khoán, công ty đại chúng phải có tối thiểu 10% số cổ phiếu có quyền biểu quyết do ít nhất 100 nhà đầu tư không phải cổ đông lớn nắm giữ. Điều này nhằm bảo đảm tính đại chúng, tăng tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng và nâng cao chất lượng hàng hóa trên thị trường chứng khoán.

Với hơn 23 triệu cổ phiếu quỹ đang nắm giữ, doanh nghiệp vừa có thể tăng tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng trên thị trường, vừa tạo thêm nguồn lực tài chính. Với thị giá PLX quanh vùng 39.150 đồng/cổ phiếu, tập đoàn có thể thu về hơn 900 tỷ đồng, đồng thời ghi nhận khoảng 680 tỷ đồng vào thặng dư vốn cổ phần.

Tổng công ty Đầu tư và Phát triển Công nghiệp – CTCP (Becamex IDC, mã BCM) mới đây cũng “đánh tiếng” về lộ trình giảm tỷ lệ sở hữu của Nhà nước. Becamex có 9.221 cổ đông, nhưng nhóm cổ đông không phải cổ đông lớn chỉ nắm giữ 4,56% vốn điều lệ. Trong khi đó, UBND tỉnh Bình Dương (nay là UBND TP.HCM) là cổ đông Nhà nước sở hữu 95,44% vốn.

“Dù chưa đáp ứng điều kiện công ty đại chúng, tập đoàn thuộc trường hợp được duy trì tư cách công ty đại chúng dựa trên quy định chuyển tiếp tại Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp. Tập đoàn đã chủ động xây dựng phương án và kiến nghị UBND TP.HCM phê duyệt lộ trình giảm tỷ lệ vốn Nhà nước để đảm bảo đáp ứng điều kiện về cơ cấu cổ đông của Công ty đại chúng”, ông Nguyễn Thế Duy – Phó Tổng giám đốc Becamex cho hay.

Phương án giảm tỷ lệ sở hữu Nhà nước từ 95,44% xuống trên 65% dự kiến thực hiện trong giai đoạn 2026 – 2030 thông qua phát hành cổ phiếu ra công chúng. Đây không chỉ là giải pháp để đáp ứng điều kiện công ty đại chúng mà còn mở đường cho kế hoạch huy động vốn phục vụ các dự án khu công nghiệp, đô thị và hạ tầng quy mô lớn trong thời gian tới.

Chung vai từ cổ đông lớn

Trong khi Petrolimex tận dụng “của để dành” là cổ phiếu quỹ, con đường giảm tỷ lệ sở hữu của cổ đông lớn Nhà nước tại Tổng công ty Đầu tư và Phát triển Công nghiệp – CTCP (Becamex IDC, mã BCM) lại có phần khó hơn. Thực tế, ở phần lớn các trường hợp, bài toán cơ cấu cổ đông đáp ứng chuẩn công ty đại chúng phụ thuộc một phần đáng kể vào vai trò và quyết định của cổ đông lớn.

Trong đợt lấy ý kiến cổ đông bằng văn bản vào tháng 9/2025 về phương án chào bán cổ phiếu ra công chúng để tăng vốn điều lệ, doanh nghiệp chỉ nhận được tỷ lệ tán thành khoảng 2,85%. Còn lại các cổ đông đại diện cho 95,44% tổng số cổ phần có quyền biểu quyết đã không đưa ra ý kiến. Kết quả là phương án tăng vốn không được thông qua.

Sự thận trọng của cổ đông Nhà nước không phải là câu chuyện riêng của Becamex. Tại Đại hội đồng cổ đông thường niên năm 2026 của Viglacera, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Văn Sinh cho biết kế hoạch thoái vốn Nhà nước giai đoạn 2024 – 2025 chưa thể triển khai dù trước đó đã được đặt ra.

Theo đại diện Bộ Xây dựng, Viglacera hiện sở hữu nhiều tài sản lớn, trong đó có các dự án khu công nghiệp và dự án đầu tư tại Cuba. Việc xác định giá trị doanh nghiệp, đặc biệt là các khoản đầu tư ở nước ngoài, gặp nhiều khó khăn. Do đó, việc thoái vốn cần được thực hiện thận trọng nhằm bảo đảm nguyên tắc bảo toàn vốn Nhà nước và tránh rủi ro thất thoát.

Dù vậy, áp lực thời gian cần các bên tăng tốc. Bởi dù chưa thể giảm ngay tỷ lệ sở hữu, các doanh nghiệp vi phạm điều kiện cũng cần nằm trong khoảng thời gian thực hiện kế hoạch cơ cấu lại đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.

Trên thị trường chứng khoán Việt Nam, không ít trường hợp đã rời sàn và trở lại. Tuy nhiên, không phải lần trở lại nào cũng tích cực hơn. Tập đoàn Thủy sản Minh Phú (MPC) từng chủ động hủy niêm yết năm 2015 khi cho rằng giá cổ phiếu trên sàn chưa phản ánh đúng giá trị thực và kỳ vọng sẽ tái cấu trúc, tìm kiếm đối tác chiến lược trước khi quay trở lại thị trường. Sau hơn 2 năm, công ty đã quay lại sàn chứng khoán nhưng chỉ đăng ký giao dịch trên sàn UPCoM thay vì niêm yết trên sàn HOSE như trước đây, đồng thời cũng chưa kịp tìm đối tác chiến lược.

Không chỉ doanh nghiệp Nhà nước, nhiều doanh nghiệp tư nhân hiện cũng đang trong tình trạng tương tự khi các nhóm cổ đông lớn nắm giữ trên 90% lượng cổ phiếu lưu hành. Quá trình này có thể tạo ra một làn sóng tăng vốn, thoái vốn và mở rộng sở hữu ra công chúng trong những năm tới. Đây vừa là yêu cầu nâng chuẩn thị trường, vừa là cơ hội để gia tăng nguồn cung hàng hóa chất lượng cho thị trường chứng khoán Việt Nam.