Mới đây, PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu (Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội) chia sẻ bài đăng trên trang cá nhân ngay thềm Match Day. Bài đăng là bức tâm thư gói những trăn trở của vị bác sĩ dành cho thế hệ bác sĩ tinh hoa nối tiếp sự nghiệp cứu chữa người bệnh:

“Tôi vẫn nhớ như in khi quyết định theo ngành Tim Mạch của mình cách đây hơn 30 năm. Thời đó chúng tôi phải chọn chuyên ngành trước khi thi nội trú và sẽ “đấu” với những bạn cùng sở thích để lấy những suất nội trú hiếm hoi. Cả khoá có 450 sinh viên mà chỉ tiêu nội trú là 30 người – chưa được 10%, với tiêu chuẩn điểm thi kết thúc môn mình chọn học nội trú phải trên 7 và bằng tốt nghiệp từ trung bình khá trở lên. Tỷ lệ chọi lại không cao, có chuyên ngành có 2 chỉ tiêu mà cũng đúng 2 người tham gia đăng ký. Đa phần trước khi chọn chuyên ngành chúng tôi sẽ tìm hiểu ai sẽ “đấu” với mình, nếu đối thủ nặng ký quá sẽ rút lui chọn chuyên ngành khác hoặc không thi nữa.

Việc tổ chức tuyển nội trú như hiện nay khác khá xa thời của chúng tôi. Sự thay đổi chắc chắn có nhiều điểm tốt hơn, nhưng tôi nhận thấy cũng có sự chưa hợp lý rất cần phải cân nhắc.

Thứ nhất, chúng ta bắt các em chọn nghề khi các em chưa kịp hiểu nghề. Trong thời gian sinh viên, các em mới đi qua Tim Mạch được 2 tháng, Hô Hấp được 2 tháng, làm sao đã đủ để biết mình yêu và sẽ hợp với cái nghề mình sẽ gắn bó suốt đời.

Ở Mỹ, matching vào chuyên khoa sâu (fellowship) diễn ra sau khi đã hoàn thành 3 năm nội trú tổng quát (residency). Họ có 3 năm để va chạm, để thích, để chán, để được những người thầy khác nhau truyền cảm hứng. … Còn chúng ta bắt các em chọn khi hành trang còn quá ít.

Thứ hai, hình thức này vô tình tạo ra định kiến “ngành hot – ngành lạnh”.

Cứ đến mùa matching, lại râm ran: “Năm nay Tim Mạch khoảng bao nhiêu điểm thì đỗ?”

“Ngoại có hot không?”. Chúng ta đang biến một quyết định rất nhân văn – chọn nơi mình sẽ phục vụ người bệnh – thành một cuộc chạy đua điểm số.

Tôi đã chứng kiến nhiều em rất hợp với Giải Phẫu Bệnh, với Dị Ứng… những ngành ít trong top dẫn đầu, nhưng hiện tại đang thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao. Vậy nhưng vì đạt điểm thi tốt nên “không dại gì” các em không chọn chuyên ngành hot như Phẫu Thuật Tạo Hình và Thẩm Mỹ, Sản… Để rồi sau này, chính các em lại không hạnh phúc với lựa chọn của mình. Lỗi không phải ở các em, lỗi ở cách chúng ta tổ chức.

Y học không có ngành lạnh, chỉ có người thầy thuốc lạnh nhạt với người bệnh mà thôi. Một bác sĩ phẫu thuật giỏi có thể thành công một ca bệnh khó nhưng cũng không thể giá trị hơn một bác sĩ hô hấp phát hiện sớm một ca ung thư phổi, đó mới là hot.

Thứ ba, chúng ta cần đào tạo một bác sĩ nội khoa giỏi trước khi đào tạo một chuyên gia tim mạch hay huyết học, hồi sức cấp cứu… Hiện nay chuyên ngành Ngoại, Sản, Nhi đang làm như vậy khi đầu vào là chung đến khi làm luận văn tốt nghiệp mới chọn chuyên ngành sâu mà mình sẽ theo đuổi suốt đời. Đây là điều tôi trăn trở nhất. Một bác sĩ tim mạch mà không biết xử trí một cơn hen cấp, một bác sĩ tiêu hóa mà bỏ sót một tràn dịch màng tim, thì dù can thiệp giỏi đến mấy cũng chưa phải là bác sĩ đúng chuẩn.

Thay vì matching sớm để chia ngay về các chuyên ngành, chúng ta nên để các em thi đầu vào theo các nhóm Nội, Ngoại, Sản, Nhi… như trước đây đã làm, có 2 năm đầu là học chung thực sự. 2 năm đó sẽ đi đủ các chuyên khoa, được cầm tay chỉ việc, được trực cùng, được thất bại cùng. Sau đó dựa vào đánh giá năng lực, sự phù hợp và nguyện vọng đã chín muồi, chúng ta hãy để các em chọn. Và lựa chọn đó nên là sự đối thoại giữa thầy và trò, giữa hội đồng đào tạo và người học, chứ không chỉ là một danh sách điểm từ cao xuống thấp dán trên bảng tin.

Matching Day nên là ngày vui, ngày mà mỗi em tìm thấy nơi mình thuộc về, chứ không phải là ngày mà một số em cảm thấy mình là “người còn lại”.

Mong các thầy, các đồng nghiệp cùng suy nghĩ.

Chúc các tân BÁC SĨ NỘI TRÚ ngày mai bình tĩnh lựa chọn và đạt được nguyện vọng của mình!”.

Đọc những dòng của PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu, điều khiến nhiều người ấn tượng nhất có lẽ không nằm ở câu chuyện “ngành hot – ngành lạnh”, mà là một câu hỏi lớn hơn: Chúng ta đang giúp những bác sĩ trẻ lựa chọn con đường sự nghiệp, hay đang vô tình khiến các em phải chạy đua để giành lấy một vị trí?

Đằng sau một danh sách điểm số là những người trẻ đã dành nhiều năm học tập, với những kỳ vọng, áp lực và cả những băn khoăn rất thật về tương lai. Một lựa chọn chuyên ngành có thể đồng hành với họ hàng chục năm, thậm chí cả cuộc đời.

Y khoa vốn không có chuyên ngành nào là “phụ”. Mỗi lĩnh vực đều có một vị trí riêng trong hành trình cứu chữa người bệnh. Điều quan trọng không phải là chọn được ngành được gọi là “hot”, mà là tìm được nơi mình có năng lực, có đam mê và có thể trở thành một người thầy thuốc tốt.

Có lẽ vì thế, Match Day đẹp nhất không phải là ngày người có điểm cao nhất được chọn trước, mà là ngày mỗi bác sĩ trẻ có thể mỉm cười vì biết mình đang bước vào đúng nơi mình thuộc về.

Và mong rằng, phía sau mỗi mùa Match Day sẽ ngày càng có nhiều hơn những lựa chọn được tạo nên từ sự hiểu nghề, hiểu mình và sự đồng hành của những người thầy.