Tăng tính minh bạch và bảo vệ nhà đầu tư trái phiếu doanh nghiệp

Củng cố hành lang pháp lý trái phiếu

Cùng với sự phát triển về quy mô, vai trò cung ứng vốn trung và dài hạn của thị trường vốn ngày càng được khẳng định, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về minh bạch thông tin, quản lý, giám sát và bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư.

Thực tế, khuôn khổ pháp lý đã liên tục được rà soát, hoàn thiện trong những năm qua. Quốc hội đã ban hành Luật số 56/2024/QH15, cùng với việc Chính phủ và Bộ Tài chính sửa đổi, bổ sung các văn bản hướng dẫn nhằm tháo gỡ những vướng mắc phát sinh, tăng tính minh bạch trong phát hành, chào bán chứng khoán, nâng cao trách nhiệm của các chủ thể tham gia cũng như hiệu quả quản lý, giám sát thị trường.

Cung ứng vốn trung và dài hạn của thị trường vốn ngày càng được khẳng định. Ảnh: An Thư

Tuy nhiên, sự phát triển của thị trường vốn cùng những đòi hỏi thực tiễn về tăng cường kỷ luật thị trường, đơn giản hóa thủ tục hành chính và bảo vệ nhà đầu tư tiếp tục đặt ra yêu cầu hoàn thiện khuôn khổ pháp lý. Đây cũng là cơ sở để sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán, đáp ứng yêu cầu vận hành thị trường an toàn, minh bạch và bền vững của thị trường vốn nói chung và thị trường trái phiếu doanh nghiệp nói riêng trong giai đoạn mới.

Trong những nội dung đề xuất lần này, một số quy định liên quan trực tiếp đến trái phiếu doanh nghiệp được sửa đổi, bổ sung, từ hoạt động của tổ chức trung gian, hồ sơ chào bán đến quản lý, giám sát thị trường.

Cụ thể, Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán làm rõ công ty chứng khoán chỉ được cung cấp dịch vụ làm đại diện người sở hữu trái phiếu khi được cấp phép nghiệp vụ bảo lãnh phát hành chứng khoán. Đồng thời, để bảo đảm quyền lợi đã được xác lập và tránh gián đoạn các hợp đồng đang thực hiện, công ty chứng khoán chưa được cấp phép nghiệp vụ này vẫn được tiếp tục thực hiện hợp đồng làm đại diện người sở hữu trái phiếu đã ký trước ngày Luật có hiệu lực.

Hồ sơ đăng ký chào bán trái phiếu chuyển đổi ra công chúng cũng được sửa đổi, bổ sung để bảo đảm tương thích với việc bãi bỏ thành phần Báo cáo sử dụng vốn thu được từ đợt chào bán gần nhất đối với hồ sơ đăng ký chào bán thêm cổ phiếu ra công chúng của công ty đại chúng.

Ở khâu quản lý, giám sát, Dự thảo bổ sung nhiệm vụ của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước trong việc tham gia quản lý, giám sát thị trường trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ. Qua đó, những điều chỉnh liên quan đến trái phiếu không chỉ tập trung vào khâu chào bán mà còn gắn với hoạt động của tổ chức trung gian và quá trình quản lý, giám sát thị trường.

Tăng giám sát, bảo vệ nhà đầu tư

Cùng với việc sửa đổi Luật Chứng khoán, yêu cầu hoàn thiện hành lang pháp lý cho thị trường trái phiếu doanh nghiệp cũng được đặt ra trong quá trình sửa đổi pháp luật về ngân hàng, nhất là đối với hoạt động quản lý tài sản bảo đảm.

Tại Phiên họp thứ 5, khi cho ý kiến về dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã xem xét nội dung bổ sung hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm trái phiếu doanh nghiệp đối với ngân hàng thương mại.

Liên quan đến nội dung này, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị quy định rõ quyền hạn, nghĩa vụ của các bên và cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích. Đặc biệt, hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm của ngân hàng thương mại phải tuân thủ các nguyên tắc quản trị rủi ro, không biến hoạt động này thành “giấy chứng nhận an toàn” cho trái phiếu doanh nghiệp.

Từ yêu cầu hoàn thiện đồng bộ giữa thị trường vốn và hệ thống ngân hàng, Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị tiếp tục hoàn thiện pháp luật có liên quan, nhất là pháp luật về chứng khoán, trái phiếu doanh nghiệp để phát triển thị trường vốn dài hạn, giảm áp lực vốn tín dụng đối với nền kinh tế. Sau khi luật được thông qua, Chính phủ cần chỉ đạo hoàn thiện, ban hành các văn bản quy định chi tiết hoặc hướng dẫn thi hành và rà soát hệ thống văn bản có liên quan.

Từ thực tế tham gia thị trường, bà Nguyễn Thu Bình – Giám đốc Quản trị rủi ro, Công ty cổ phần Quản lý Quỹ PVI (PVIAM) cho rằng, để tăng tính minh bạch và bảo vệ nhà đầu tư, khung pháp lý cho trái phiếu doanh nghiệp có thể tiếp tục được hoàn thiện ở ba vấn đề gồm công bố thông tin, giám sát và khả năng thực thi quyền của nhà đầu tư.

Với công bố thông tin, theo bà Bình, điều nhà đầu tư cần không chỉ là số lượng mà còn ở chất lượng, tính kịp thời và khả năng chuẩn hóa dữ liệu. Nhà đầu tư cần có khả năng theo dõi xuyên suốt vòng đời trái phiếu các thông tin trọng yếu về tình hình tài chính của tổ chức phát hành, thực tế sử dụng vốn, dòng tiền trả nợ, tài sản bảo đảm và giao dịch với bên liên quan.

Bên cạnh đó, có thể mở rộng hợp lý phạm vi xếp hạng tín nhiệm, nâng chất lượng kiểm toán và xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung để nhà đầu tư thuận lợi hơn trong tiếp cận, so sánh thông tin.

Việc giám sát, theo đại diện PVIAM, cũng cần được thực hiện trong toàn bộ vòng đời trái phiếu thay vì chủ yếu tập trung vào điều kiện tại thời điểm phát hành. Phạm vi giám sát cần bao quát cả tổ chức phát hành và các chủ thể trung gian như tư vấn, phân phối, quản lý tài sản bảo đảm và đại diện người sở hữu trái phiếu.

Cùng với đó, việc kiểm soát điều kiện nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp cần thực chất, hạn chế trái phiếu rủi ro cao được phân phối tới những nhà đầu tư không đủ khả năng nhận diện rủi ro.

Một vấn đề khác là khả năng thực thi quyền của chủ nợ khi phát sinh sự kiện tín dụng. Bà Bình cho rằng, cần làm rõ trách nhiệm và tính độc lập của đại diện người sở hữu trái phiếu; cơ chế xử lý, định giá và thanh lý tài sản bảo đảm; trình tự tái cơ cấu nợ, cùng cơ chế biểu quyết và giải quyết tranh chấp. Đây là những yếu tố quan trọng để nhà đầu tư đánh giá khả năng thu hồi vốn khi rủi ro xảy ra.

Tuy nhiên, bảo vệ nhà đầu tư không đồng nghĩa với loại bỏ rủi ro đầu tư. Theo bà Bình, vai trò của khung pháp lý là bảo đảm thông tin minh bạch, hành vi thị trường đúng chuẩn mực và quyền của nhà đầu tư có thể thực thi, trong khi việc định giá và chấp nhận rủi ro thuộc trách nhiệm của mỗi nhà đầu tư.

“Việc hoàn thiện các nội dung này sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch, kỷ luật thị trường và tạo nền tảng cho thị trường trái phiếu doanh nghiệp phát triển bền vững” – bà Bình cho hay.