Thị trường chứng khoán Việt Nam chuyển từ tăng quy mô sang nâng chất lượng

PV: Là chuyên gia của JICA đã đồng hành cùng Việt Nam trong suốt quá trình phát triển thị trường chứng khoán, ông đánh giá thế nào về chặng đường gần 30 năm qua của thị trường chứng khoán Việt Nam?

Ông Kojima Kazunobu: Nhìn lại chặng đường gần 30 năm qua, tôi cho rằng, sự phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam là một câu chuyện thành công rất đáng ghi nhận. Chỉ trong chưa đầy 3 thập kỷ, Việt Nam đã chuyển mình từ một quốc gia gần như chưa có thị trường chứng khoán trở thành một trong những thị trường vốn năng động nhất khu vực ASEAN.

Việt Nam được đánh giá là một trong những thị trường vốn năng động nhất khu vực ASEAN. Ảnh: Đức Thanh

Thành quả này phản ánh không chỉ nỗ lực của các cơ quan quản lý, các định chế thị trường và các thành viên thị trường, mà còn là kết quả của quá trình chuyển đổi kinh tế sâu rộng của Việt Nam với mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Với nền tảng là các chính sách kinh tế nhất quán, tốc độ tăng trưởng cao cùng lực lượng dân số trẻ và năng động, thị trường chứng khoán đã phát triển song hành với tiến trình hiện đại hóa và hội nhập quốc tế của đất nước.

Một yếu tố quan trọng khác tạo nên thành công này là cam kết lâu dài của Chính phủ Việt Nam đối với công cuộc phát triển thị trường vốn. Trong nhiều năm qua, cải cách thị trường được dẫn dắt bởi những chiến lược phát triển và chương trình cải cách liên tiếp, nhằm xây dựng một hệ thống tài chính hiện đại, minh bạch và hội nhập quốc tế.

Chiến lược Phát triển thị trường chứng khoán đến năm 2030 đã đưa ra lộ trình rõ ràng cho giai đoạn phát triển tiếp theo, đồng thời, Chính phủ cũng tiếp tục xây dựng các kế hoạch dài hạn về cải cách và hiện đại hóa thị trường tài chính. Những chính sách này đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì động lực cải cách và củng cố niềm tin của nhà đầu tư.

PV: Theo ông, những thay đổi và thành tựu nổi bật nhất trong giai đoạn này là gì?

Ông Kojima Kazunobu: Một trong những thành tựu quan trọng nhất trong giai đoạn này là việc hình thành hệ thống huy động vốn thị trường một cách thành công, bổ trợ cho hệ thống ngân hàng. Kể từ khi Ủy ban Chứng khoán Nhà nước được thành lập năm 1996 và Trung tâm Giao dịch Chứng khoán đầu tiên đi vào hoạt động tại TP. Hồ Chí Minh năm 2000, Việt Nam đã xây dựng được một thị trường vốn ngày càng đóng vai trò quan trọng để huy động nguồn vốn trung và dài hạn cho phát triển kinh tế. Ngày nay, thị trường chứng khoán đã trở thành một cấu phần thiết yếu của hạ tầng kinh tế quốc gia.

Giai đoạn đầu phát triển thị trường chủ yếu được đặc trưng bởi sự mở rộng về quy mô. Số lượng công ty niêm yết tăng nhanh nhờ quá trình cổ phần hóa và niêm yết các doanh nghiệp nhà nước. Quá trình này đã mở rộng nền tảng thị trường, nâng cao tính minh bạch của doanh nghiệp và tạo ra cơ hội đầu tư cho cả nhà đầu tư trong nước lẫn quốc tế. Khi ngày càng có nhiều doanh nghiệp quy mô lớn tham gia thị trường và số lượng nhà đầu tư tăng lên, Việt Nam đã xây dựng được một thị trường có quy mô đáng kể trong thời gian tương đối ngắn, qua đó nâng cao vị thế trên bản đồ thị trường vốn ASEAN.

Ông Kojima Kazunobu

Trong giai đoạn gần đây, những bước tiến nổi bật nhất nằm ở chất lượng, chức năng và tính bền vững của thị trường. Bên cạnh sự phát triển của thị trường cổ phiếu, Việt Nam đã thúc đẩy tăng trưởng thị trường trái phiếu doanh nghiệp, đưa vào vận hành các sản phẩm phái sinh và khuyến khích sự phát triển của ngành quỹ đầu tư.

Đồng thời, Việt Nam ngày càng chú trọng các vấn đề như quản trị công ty, tiêu chuẩn công bố thông tin, bảo vệ nhà đầu tư và minh bạch thị trường. Những nỗ lực này đã góp phần nâng cao chất lượng doanh nghiệp niêm yết và củng cố niềm tin của các nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Thông qua các dự án hợp tác kỹ thuật của JICA, chúng tôi có cơ hội hỗ trợ nhiều cải cách nhằm nâng cao chất lượng thị trường. Các hoạt động này bao gồm tăng cường giám sát công ty chứng khoán và công ty quản lý quỹ, hỗ trợ phát triển ngành quỹ đầu tư, thúc đẩy khuôn khổ IPO và niêm yết theo tiêu chuẩn quốc tế, nâng cao quản trị công ty và thực hành công bố thông tin của doanh nghiệp niêm yết, cũng như tăng cường bảo vệ nhà đầu tư. Dù những cải cách này có thể không dễ nhận thấy như các chỉ số về quy mô thị trường, nhưng chúng là nền tảng thiết yếu để xây dựng một thị trường vốn bền vững, minh bạch và đáng tin cậy.

Theo tôi, thay đổi lớn nhất trong ba thập kỷ qua là thị trường chứng khoán Việt Nam đã chuyển từ một thị trường mới nổi tập trung vào mở rộng quy mô sang một thị trường ngày càng chú trọng hơn đến chất lượng, tính minh bạch và sự phát triển bền vững trong dài hạn. Việc Việt Nam ngày càng được cộng đồng nhà đầu tư quốc tế ghi nhận, trong đó có việc thị trường chứng khoán được FTSE Russell nâng hạng, nên được xem là kết quả của cả một hành trình phát triển dài hạn và những thành tựu đáng kể mà Việt Nam đã tích lũy trong gần 30 năm qua.

PV: Ông có thể chia sẻ, trong thời gian tới, JICA và đội ngũ chuyên gia sẽ tiếp tục hỗ trợ Việt Nam như thế nào trong việc phát triển một thị trường chứng khoán minh bạch, hiện đại và bền vững, có khả năng thu hút nguồn vốn đầu tư dài hạn?

Ông Kojima Kazunobu: Việt Nam đã xây dựng được lộ trình rõ ràng cho sự phát triển của thị trường vốn trong tương lai thông qua các sáng kiến như Chiến lược phát triển thị trường chứng khoán đến năm 2030. Trong bối cảnh đó, tôi cho rằng, vai trò của JICA và đội ngũ chuyên gia Nhật Bản là tiếp tục hỗ trợ việc triển khai các ưu tiên chiến lược này thông qua việc chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn và những bài học rút ra từ Nhật Bản cũng như các thị trường quốc tế khác.

Trong khuôn khổ dự án hợp tác kỹ thuật trước đây của JICA giai đoạn 2019 – 2023, chúng tôi tập trung vào 4 lĩnh vực lớn: giám sát thị trường, quản lý giám sát các tổ chức trung gian chứng khoán, cải thiện hoạt động phát hành và niêm yết chứng khoán ra công chúng, nâng cao chất lượng của các doanh nghiệp niêm yết.

Nhìn lại, nhiều vấn đề được thảo luận và các khuyến nghị được xây dựng trong khuôn khổ dự án này có sự tương đồng rất lớn với những định hướng và ưu tiên sau đó đã được đưa vào Chiến lược phát triển thị trường chứng khoán đến năm 2030.

Dự án (triển khai trong giai đoạn 2024 – 2027) hiện đã chuyển trọng tâm sang hỗ trợ thực hiện những mục tiêu chiến lược đó. Bên cạnh quá trình làm việc với các cơ quan quản lý và hoạch định chính sách, JICA cũng mở rộng đối thoại với các thành viên thị trường, bao gồm các công ty chứng khoán và công ty quản lý quỹ.

Thông qua các cuộc trao đổi này, chúng tôi không chỉ hướng tới việc hỗ trợ cải cách pháp luật và thể chế, mà còn mong muốn đóng góp vào việc nâng cao thực tiễn hoạt động của thị trường và hiệu quả vận hành chung. Các nội dung thảo luận gần đây bao gồm phát triển thị trường quỹ đầu tư, cải cách IPO và niêm yết, nâng cao năng lực nhà đầu tư cũng như nâng cao chất lượng và năng lực cạnh tranh của thị trường.

Tôi hy vọng rằng, nền tảng hợp tác được xây dựng thông qua các dự án này sẽ tiếp tục đóng góp cho sự phát triển lâu dài của thị trường vốn Việt Nam.

Việt Nam đã đạt được những bước tiến đáng kể trong suốt ba thập kỷ qua và tôi tin rằng, thị trường chứng khoán Việt Nam sẽ tiếp tục nâng cao vị thế cũng như sự hiện diện quốc tế của mình trong nhóm các thị trường mới nổi. Nếu những kinh nghiệm và sự hợp tác của JICA có thể góp phần hỗ trợ hành trình đó, đây sẽ là một thành quả có ý nghĩa to lớn đối với tất cả các bên tham gia.

PV: Xin cảm ơn ông!