Thị trường trái phiếu doanh nghiệp tạo đà nâng chất

Khôi phục kênh vốn, nhưng không hạ chuẩn phát hành

Chia sẻ tại Hội thảo “Lộ trình niêm yết cho doanh nghiệp FDI tại Việt Nam” do Công ty cổ phần Chứng khoán SSI và Daiwa Securities Group tổ chức mới đây, ông Hoàng Văn Thu – Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) cho biết, số liệu phát hành gần đây cho thấy, thị trường đã bước đầu ổn định. Giá trị phát hành năm 2024 đạt khoảng 437.000 tỷ đồng, trong khi quy mô phát hành năm 2025 tiếp tục tăng. Theo số liệu cập nhật trong tài liệu hội thảo, giá trị phát hành năm 2025 đạt 576.300 tỷ đồng, dư nợ cuối năm ở mức khoảng 1,2 triệu tỷ đồng.

Huy động vốn thông qua trái phiếu trong nửa đầu năm 2026 đạt gần 398 nghìn tỷ đồng. Nguồn: UBCKNN

Nhấn mạnh, thị trường chỉ có thể phát triển bền vững khi chất lượng tổ chức phát hành, mục đích sử dụng vốn và khả năng trả nợ được đặt đúng vị trí, ông Hoàng Văn Thu cho biết, ưu tiên hàng đầu của cơ quan quản lý là khẳng định niềm tin với nhà đầu tư thông qua nâng cao chất lượng tổ chức phát hành, kiểm soát hệ số nợ và chuẩn hóa phương án phát hành. Tinh thần của Nghị định số 200/2026/NĐ-CP quy định về chào bán, giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ trong nước và chào bán trái phiếu doanh nghiệp ra thị trường quốc tế là khôi phục thị trường trái phiếu doanh nghiệp về đúng bản chất một kênh huy động vốn trung và dài hạn quan trọng cho nền kinh tế.

Các diễn giả thảo luận tại Hội thảo “Lộ trình niêm yết cho doanh nghiệp FDI tại Việt Nam”. Ảnh: SSI

Theo quy định tại Nghị định số 200/2026/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 5/6/2026), mục đích phát hành trái phiếu là để thực hiện các dự án đầu tư theo các hình thức đầu tư quy định tại Luật Đầu tư số 143/2025/QH15, cơ cấu lại nợ của chính doanh nghiệp, mục đích phát hành khác theo quy định của pháp luật chuyên ngành. Doanh nghiệp phải nêu cụ thể mục đích phát hành tại phương án phát hành và công bố thông tin cho nhà đầu tư đăng ký mua trái phiếu.

Doanh nghiệp có thể huy động vốn cho 5 hình thức đầu tư theo pháp luật về đầu tư. Việc mở rộng này có thể tạo thêm dư địa cho doanh nghiệp tiếp cận vốn dài hạn, nhất là trong bối cảnh nhiều dự án cần nguồn lực lớn và thời gian thu hồi vốn kéo dài.

Đi cùng với quyền tiếp cận vốn là yêu cầu quản trị chặt chẽ hơn. Doanh nghiệp phải xác định rõ biện pháp quản lý và sử dụng nguồn tiền ngay trong phương án phát hành. Khung pháp lý mới cũng làm rõ phạm vi trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân cung cấp dịch vụ và tham gia xây dựng hồ sơ phát hành. Việc phân định trách nhiệm được kỳ vọng giúp doanh nghiệp dễ thực hiện nghiệp vụ hơn, đồng thời hạn chế tình trạng trách nhiệm bị đẩy qua lại giữa tổ chức phát hành, đơn vị tư vấn, phân phối và các bên liên quan.

Ngoài ra, ông Hoàng Văn Thu cũng chia sẻ, Nghị định mới dành riêng một chương riêng về giải quyết tranh chấp và bồi thường thiệt hại, nhằm tạo cơ chế xử lý rõ ràng hơn khi xảy ra vi phạm. Đây là một trong những nền tảng cần thiết để bảo vệ nhà đầu tư và củng cố kỷ luật thị trường.

Từ góc nhìn đầu tư quốc tế, ông Takafumi Oue – Trưởng Văn phòng đại diện Daiwa Securities tại Hà Nội cho rằng, nếu nhìn trong một chu kỳ dài, niềm tin của nhà đầu tư sẽ dần được xây dựng cùng với sự phát triển của quốc gia. Theo ông, thị trường đang trở nên đa dạng hơn. Ngoài trái phiếu Chính phủ, nhà đầu tư bắt đầu quan tâm đến trái phiếu từ nhiều nhóm doanh nghiệp và lĩnh vực khác nhau, bao gồm cả tiềm năng từ khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Tuy nhiên, sự đa dạng về nguồn cung càng đòi hỏi thị trường phải có công cụ phân loại và đánh giá rủi ro hiệu quả hơn.

Định mức tín nhiệm: Chi phí trước mắt, lợi ích dài hạn

Tại Đề án Cải cách tổng thể thị trường tài chính Việt Nam gắn với thực hiện mục tiêu tăng trưởng ở mức cao, liên tục đến năm 2045 vừa được ban hành, một trong những giải pháp đối với thị trường trái phiếu doanh nghiệp là triển khai quy định về xếp hạng tín nhiệm đối với trái phiếu chào bán ra công chúng và bắt buộc xếp hạng tín nhiệm đối với trái phiếu chào bán riêng lẻ cho nhà đầu tư cá nhân.

Theo Phó Chủ tịch UBCKNN Hoàng Văn Thu, với thay đổi này, cơ quan quản lý khuyến khích doanh nghiệp thực hiện định mức tín nhiệm nhằm nâng cao tính minh bạch. Yêu cầu này có thể tạo thêm chi phí cho doanh nghiệp phát hành. Bên cạnh phí tư vấn, kiểm toán, đại lý lưu ký và phân phối, doanh nghiệp phải dành thêm nguồn lực để chuẩn bị hồ sơ, cung cấp dữ liệu và thực hiện quá trình đánh giá tín nhiệm. Tuy nhiên, ông Thu cũng nhấn mạnh, nếu chỉ nhìn định mức tín nhiệm như một thủ tục tuân thủ, doanh nghiệp có thể chưa đánh giá đầy đủ lợi ích dài hạn của công cụ này.

Đối với nhà đầu tư, định mức tín nhiệm sẽ tạo thêm một nguồn thông tin độc lập để so sánh giữa các tổ chức phát hành. Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng khi người mua trái phiếu không phải lúc nào cũng có đủ nguồn lực để tự phân tích toàn bộ báo cáo tài chính, phương án sử dụng vốn và triển vọng kinh doanh của doanh nghiệp.

Từ phía doanh nghiệp, định mức tín nhiệm có thể tạo áp lực phải chuẩn hóa báo cáo tài chính, tăng tính kỷ luật trong quản trị dòng tiền và minh bạch hóa thông tin. Đây là chi phí trước mắt, nhưng cũng là cơ hội để tổ chức phát hành xây dựng hồ sơ tín dụng trên thị trường.

Một doanh nghiệp được đánh giá tích cực, duy trì chất lượng tín dụng ổn định và có lịch sử trả nợ tốt có thể mở rộng tệp nhà đầu tư. Khi mức độ bất cân xứng thông tin giảm xuống, doanh nghiệp cũng có cơ hội huy động vốn với kỳ hạn dài hơn hoặc mức lãi suất thấp hơn. Ngược lại, doanh nghiệp có chất lượng tín dụng thấp sẽ phải chấp nhận mức lãi suất cao hơn hoặc khó tiếp cận nhà đầu tư. Sự phân hóa này là cần thiết để thị trường hình thành mặt bằng giá vốn phản ánh đúng mức độ rủi ro, thay vì để các trái phiếu có chất lượng rất khác nhau được chào bán với mức lãi suất không chênh lệch đáng kể.

Ông Nguyễn Thanh Lâm – Giám đốc Đầu tư AIA Việt Nam cho rằng, hồ sơ tín dụng là yếu tố quan trọng mà nhà đầu tư cần xem xét khi lựa chọn trái phiếu doanh nghiệp tại Việt Nam. Lợi suất cao không thể là căn cứ duy nhất cho quyết định đầu tư. Nhà đầu tư cần xác định mức độ tương xứng giữa lãi suất được chào với “sức khỏe” tài chính, khả năng tạo dòng tiền và rủi ro không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ của tổ chức phát hành.

Theo Giám đốc Đầu tư AIA Việt Nam, tổng vốn đầu tư toàn xã hội cần huy động trong 5 năm tới vào khoảng 38,5 triệu tỷ đồng, tương đương gần 8 triệu tỷ đồng mỗi năm. Nhu cầu vốn rất lớn của nền kinh tế trong giai đoạn tới đang đặt thêm áp lực lên các kênh dẫn vốn trung và dài hạn. Trong bối cảnh đó, kênh huy động vốn qua phát hành trái phiếu doanh nghiệp sẽ là một trụ cột quan trọng bên cạnh các kênh dẫn vốn khác./.