Tối ưu hóa hiệu quả của từng đồng ngân sách

Sáng 19/8, trong đợt 2 của Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội sẽ nghe tờ trình, báo cáo thẩm tra và thảo luận về định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước trên cơ sở hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công.

Khắc phục tình trạng 2 quy trình quản lý một nguồn vốn

Đây là một dự án luật có phạm vi rộng, liên quan trực tiếp đến toàn bộ chu trình quản lý, phân bổ và sử dụng nguồn lực tài chính công của quốc gia. Trong đó, yêu cầu quan trọng nhất là xử lý được tình trạng một khoản vốn đầu tư công từ ngân sách nhà nước hiện đồng thời phải tuân thủ quy trình ngân sách và quy trình đầu tư công, làm phát sinh sự giao thoa về thẩm quyền, hồ sơ, trình tự, thời hạn và trách nhiệm.

Định hướng xây dựng Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) đặt trọng tâm vào đổi mới cơ chế phân bổ, quản lý và sử dụng nguồn lực công theo hướng hiệu quả, gắn với kết quả kinh tế – xã hội. Ảnh: Đức Thanh

Theo Chính phủ, Luật Ngân sách nhà nước điều chỉnh quá trình lập, phân bổ, chấp hành, kiểm toán, quyết toán, công khai và giám sát ngân sách, bao gồm cả chi ngân sách nhà nước cho đầu tư công. Trong khi đó, Luật Đầu tư công điều chỉnh toàn bộ quá trình quản lý, sử dụng vốn đầu tư công, từ lập, thẩm định, quyết định chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư, lập và giao kế hoạch vốn, triển khai thực hiện đến nghiệm thu, bàn giao và quyết toán vốn dự án.

Sự tồn tại song song của hai quy trình khiến các cơ quan, đơn vị phải thực hiện nhiều thủ tục trùng lặp, xin ý kiến nhiều cơ quan, cấp, ngành. Bởi vậy, hợp nhất hai luật trước hết nhằm xây dựng một cơ chế quản lý thống nhất, đồng bộ, xuyên suốt từ kế hoạch tài chính, dự toán ngân sách đến chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư, phân bổ vốn, giải ngân, quyết toán và đánh giá hiệu quả dự án.

Dự kiến, Luật Ngân sách nhà nước mới sẽ quy định việc lập, chấp hành, kiểm toán, quyết toán, công khai, giám sát ngân sách nhà nước; quản lý nhà nước về đầu tư công; nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân có liên quan trong lĩnh vực ngân sách nhà nước và hoạt động đầu tư công.

Dự thảo cơ bản kế thừa kết cấu của Luật Ngân sách nhà nước năm 2025. Các nội dung của Luật Đầu tư công được đưa vào những chương, điều, khoản tương ứng; riêng nội dung mang tính đặc thù về chương trình, dự án đầu tư công được quy định tại một chương riêng.

Hợp nhất tư duy quản trị, quy trình quản lý và trách nhiệm

Một trong những định hướng quan trọng nhất là tích hợp kế hoạch đầu tư công 5 năm vào kế hoạch tài chính 5 năm; tích hợp kế hoạch đầu tư công hằng năm vào quy trình lập, phân bổ, giao dự toán chi đầu tư công hằng năm. Nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên từ nguồn ngân sách nhà nước cũng được nghiên cứu tích hợp trong một nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Cách tiếp cận này được kỳ vọng sẽ khắc phục tình trạng lập và trình đồng thời nhiều kế hoạch có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, giảm bớt các tầng nấc thủ tục và bảo đảm nguồn vốn đi liền với nhiệm vụ, chương trình, dự án cụ thể.

Theo định hướng của Chính phủ, Luật cũng sẽ bổ sung một chương riêng về phân loại dự án; thẩm quyền, trình tự, hồ sơ, điều kiện quyết định chủ trương đầu tư và quyết định đầu tư; điều chỉnh, theo dõi, kiểm tra, đánh giá chương trình, dự án đầu tư công. Các hành vi bị cấm liên quan đến quyết định chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư, báo cáo sai lệch, gây thất thoát, lãng phí được bổ sung; nội dung công khai, minh bạch và giám sát đầu tư công của cộng đồng cũng được quy định rõ hơn.

Tuy nhiên, như Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn lưu ý tại phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, việc sửa đổi lần này “không chỉ là hợp nhất luật”, mà phải “hợp nhất tư duy quản trị, quy trình quản lý và trách nhiệm”.

Đây cũng là mục tiêu được Chính phủ hướng tới khi xây dựng dự thảo. Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, dự thảo bám sát Nghị quyết số 66-NQ/TW với các nguyên tắc cơ bản là loại bỏ trùng lắp và bất cập trong thực tiễn, đơn giản hóa thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền, dựa trên kết quả đầu ra và đặc biệt là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong việc quản lý ngân sách.

Đặc biệt, dự thảo thực hiện nghiêm quy định của Kết luận số 18-KL/TW là phải đánh giá hiệu quả kinh tế – xã hội của từng chương trình, dự án, áp dụng không chỉ trong chi đầu tư, mà cả chi thường xuyên.

Vì vậy, kỳ vọng lớn nhất đối với lần sửa đổi này không phải ở việc giảm từ hai luật xuống còn một luật. Ý nghĩa thực chất là thiết kế lại chu trình quản lý nguồn lực tài chính công theo hướng thống nhất, đồng bộ, minh bạch và lấy hiệu quả làm thước đo.