Trái phiếu xanh dẫn vốn cho doanh nghiệp chuyển đổi xanh

Dòng tiền là cơ sở thuyết phục nhà đầu tư

Việt Nam đang bước vào giai đoạn quan trọng của quá trình chuyển đổi xanh, gắn với mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Nhu cầu đầu tư rất lớn, đòi hỏi huy động thêm nguồn lực ngoài ngân sách và tín dụng ngân hàng. Trái phiếu xanh cùng các công cụ tài chính xanh, xã hội và bền vững vì vậy được kỳ vọng mở rộng khả năng tham gia của khu vực tư nhân.

Thị trường đã có những giao dịch cụ thể. Theo FiinRatings, năm 2025, Việt Nam ghi nhận 5 giao dịch phát hành trái phiếu xanh bằng đồng nội tệ, với tổng giá trị 3.407 tỷ đồng. Cả 5 giao dịch đều có ý kiến đánh giá độc lập trước phát hành theo các chuẩn mực tài chính xanh quốc tế. Việc đánh giá giúp nhà đầu tư có thêm căn cứ xem xét đặc tính xanh của khoản huy động, song đó chưa phải yếu tố duy nhất quyết định khả năng đầu tư.

Trái phiếu xanh mở thêm kênh huy động vốn cho các dự án phục vụ quá trình chuyển đổi xanh của doanh nghiệp. Ảnh: Shutterstock

Một dự án cần vốn để thay đổi công nghệ hoặc cải thiện hiệu suất năng lượng, cũng phải có phương án triển khai và nguồn tiền phù hợp. Doanh nghiệp cần tính được khoản đầu tư ban đầu ảnh hưởng ra sao đến chi phí, bao lâu có thể hoàn thành và kết quả vận hành dự kiến sau đó. Với nhà đầu tư, những thông tin này liên quan trực tiếp đến khả năng dự án được thực hiện và doanh nghiệp đáp ứng nghĩa vụ tài chính.

Ông Ngô Minh Hải – Giám đốc Bộ phận Nghiên cứu và Phân tích, Công ty TNHH Quản lý Quỹ KIM Việt Nam cho biết, khi phân tích sâu doanh nghiệp, các quỹ thường tập trung vào những yếu tố ESG (môi trường, xã hội và quản trị) có thể ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận, dòng tiền, giá trị doanh nghiệp và thương hiệu. Qua đó, ESG được xem xét trong mối liên hệ với hiệu quả tài chính, rủi ro và định giá doanh nghiệp, thay vì được đánh giá như một danh sách tiêu chí tách biệt.

Trong tương lai, khi thị trường có thêm trái phiếu xanh và các công cụ tài chính phù hợp, công ty quản lý quỹ có thể phát triển các quỹ hoặc chiến lược đầu tư chuyên biệt, kết nối nhu cầu của nhà đầu tư trong nước và quốc tế với nhóm tài sản này.

Nhấn mạnh, niềm tin là điểm kết nối giữa dòng vốn và cơ hội đầu tư xanh, ông Nguyễn Hữu Hiệu – Tổng Giám đốc FiinGroup cho rằng, niềm tin sẽ được củng cố khi chất lượng dự án có thể kiểm chứng, rủi ro được đánh giá đầy đủ và dòng tiền có khả năng tiên liệu. Điều đó đòi hỏi cả doanh nghiệp huy động vốn lẫn các tổ chức tham gia thẩm định phải chuẩn bị tốt hơn trước khi dự án được đưa ra thị trường.

Hoàn thiện điều kiện phát hành trái phiếu bền vững

Mặc dù kênh trái phiếu bền vững đã hình thành, nhưng khả năng tham gia giữa các nhóm doanh nghiệp còn khác biệt. Ông Nguyễn Hoàng Linh – Kinh tế trưởng Công ty Quản lý quỹ Vietcombank (VCBF) cho biết, hoạt động phát hành năm 2025 chủ yếu tập trung ở các ngân hàng thương mại, còn doanh nghiệp phi tài chính chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ.

Ông Linh chỉ ra một trở ngại là doanh nghiệp và tổ chức tài chính cần thêm thời gian để áp dụng khung phân loại xanh quốc gia trong thực tế. Với doanh nghiệp sản xuất, việc đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế để phát hành trái phiếu xanh, trái phiếu xã hội hoặc trái phiếu bền vững còn đòi hỏi quá trình chuẩn bị về chiến lược, cam kết cụ thể và hệ thống quản trị.

Để tăng khả năng kết nối giữa doanh nghiệp và các kênh vốn, ông Ngô Minh Hải đề xuất tiếp tục hướng dẫn áp dụng thống nhất hệ thống phân loại xanh giữa tín dụng ngân hàng và thị trường vốn. Bên cạnh cách xác định dự án đã đáp ứng tiêu chí xanh, thị trường cần có phương pháp đánh giá những doanh nghiệp chưa hoàn toàn đáp ứng tiêu chí nhưng đang triển khai kế hoạch chuyển đổi khả thi. Việc áp dụng thống nhất sẽ giúp các bên có cơ sở rõ hơn khi thẩm định một hoạt động cần vốn.

Thông tin phục vụ thẩm định cũng cần phù hợp với đặc điểm từng ngành. Theo ông Ngô Minh Hải, có thể tham chiếu các chuẩn mực quốc tế theo lộ trình; trước mắt nên tập trung vào một bộ chỉ tiêu cốt lõi, thay vì đặt ra cùng một yêu cầu cho mọi doanh nghiệp. Khi chỉ tiêu thay đổi giữa các năm, doanh nghiệp cần giải thích nguyên nhân để nhà đầu tư xác định kết quả đến từ hoạt động thực tế hay từ việc điều chỉnh phương pháp tính.

Cùng với tiêu chí đánh giá, nguồn sản phẩm đầu tư phải phù hợp với nhu cầu của thị trường. Ông Hải cho rằng, mỗi sản phẩm cần có tài sản cơ sở đủ chất lượng, quy mô và thanh khoản; mục đích sử dụng vốn rõ ràng và cơ chế báo cáo sau phát hành. Những điều kiện này giúp nhà đầu tư xem xét khoản vốn tại thời điểm quyết định đầu tư, đồng thời theo dõi việc thực hiện trong các năm tiếp theo.

Quá trình đó cần sự tham gia của nhiều bên: cơ quan quản lý hoàn thiện tiêu chuẩn và cơ chế giám sát; doanh nghiệp xây dựng dự án; công ty quản lý quỹ thẩm định, phân bổ vốn và giám sát sau đầu tư; nhà đầu tư cung cấp vốn dài hạn và yêu cầu trách nhiệm giải trình. Khi từng khâu được chuẩn bị rõ, dự án sẽ có điều kiện tốt hơn để tiếp cận đúng công cụ huy động vốn.