Xây dựng Luật Tài sản số: Khơi thông nguồn lực mới cho tăng trưởng

Bà Nguyễn Vân Hiền

PV: Đề án cải cách tổng thể thị trường tài chính Việt Nam gắn với thực hiện mục tiêu tăng trưởng ở mức cao, liên tục đến năm 2045, trong đó định hướng xây dựng Luật Tài sản số, sẽ mở ra những cơ hội nào cho thị trường blockchain và tài sản số Việt Nam, thưa bà?

Bà Nguyễn Vân Hiền: Điểm quan trọng nhất của Đề án là tài sản số và blockchain đã được đặt trong tổng thể cải cách thị trường tài chính, thay vì được nhìn nhận như một thị trường công nghệ tách biệt. Trong đó, luật về tài sản số, tài sản mã hóa sẽ được nghiên cứu, xây dựng trong giai đoạn 2028 – 2029.

Hành lang pháp lý được hoàn thiện và ngày càng chặt chẽ sẽ mở ra cơ hội đầu tiên là hình thành nền tảng pháp lý rõ ràng, từ đó xác định từng loại tài sản và áp dụng cơ chế quản lý phù hợp.

Cơ hội thứ hai là mở rộng các sản phẩm và kênh huy động vốn cho nền kinh tế. Đề án đặt ra lộ trình từ sandbox đến chứng khoán số hóa, token hóa tài sản thực, trái phiếu số hóa, quỹ đầu tư số hóa cùng các dịch vụ lưu ký và thanh toán trên nền tảng công nghệ sổ cái phân tán. Đồng thời, các quy định giữa chứng khoán, bất động sản, nhà ở, đất đai, dân sự và ngoại hối sẽ được rà soát để tạo điều kiện phát triển sản phẩm mới và thu hút dòng vốn ngoại.

Cơ hội thứ ba là hình thành hệ sinh thái dịch vụ tài chính số đa dạng. Khi sản phẩm số được pháp luật thừa nhận và phân loại, thị trường không chỉ cần sàn giao dịch, mà còn cần các tổ chức lưu ký, thanh toán, kiểm toán, định giá, phân tích dữ liệu, an ninh mạng và cung cấp hạ tầng công nghệ.

Một cơ hội khác là nâng cao niềm tin và khả năng thu hút dòng vốn tổ chức.

Các ngân hàng, quỹ đầu tư, doanh nghiệp bảo hiểm và nhà đầu tư nước ngoài thường chỉ tham gia khi quyền tài sản, cơ chế lưu ký, quy trình xử lý rủi ro và trách nhiệm pháp lý đã được xác lập. Luật về tài sản số, nếu được thiết kế đồng bộ với các luật chuyên ngành, có thể tạo nền tảng để các tổ chức này tham gia thị trường với quy mô lớn hơn và tầm nhìn dài hạn hơn.

Xây dựng Luật Tài sản số sẽ giúp khai thác tiềm năng phát triển kinh tế số trong lĩnh vực tài chính – công nghệ. Ảnh: Shutterstock

PV: Theo bà, Luật Tài sản số cần phân loại tài sản mã hóa dựa trên những tiêu chí nào để phản ánh đúng bản chất của từng loại tài sản, đồng thời hạn chế sự chồng chéo với pháp luật về chứng khoán, ngân hàng và dân sự?

Bà Nguyễn Vân Hiền: Tôi cho rằng, Luật Tài sản số cần cụ thể hóa 3 nhóm tài sản mã hóa đã được Chính phủ định hướng tại Quyết định 1413/QĐ-TTg, gồm: tài sản mã hóa phục vụ thanh toán; mã thông báo tiện ích (utility tokens); mã thông báo chứng khoán hoặc tài sản thực số hóa (security tokens/RWA). Việc phân loại cần dựa trên chức năng kinh tế, quyền của người nắm giữ và nghĩa vụ của tổ chức phát hành, thay vì chỉ dựa vào tên gọi của token.

Với tài sản mã hóa phục vụ thanh toán, tiêu chí chính là token có được sử dụng để chuyển giao giá trị, thanh toán hàng hóa, dịch vụ hoặc duy trì giá trị ổn định hay không. Luật cần xem xét tài sản bảo chứng, quyền quy đổi, nghĩa vụ hoàn trả của tổ chức phát hành và phạm vi sử dụng. Những token có chức năng tương tự phương tiện thanh toán hoặc tiền điện tử phải được kết nối với pháp luật ngân hàng, thanh toán, ngoại hối và phòng, chống rửa tiền.

Với mã thông báo tiện ích, tiêu chí chính là quyền truy cập hoặc sử dụng một sản phẩm, dịch vụ cụ thể. Nếu token đồng thời tạo quyền hưởng lợi nhuận, dòng tiền hoặc được phát hành chủ yếu nhằm huy động vốn thì cần được quản lý theo đúng bản chất. Đối với security token/RWA, cần xác định rõ quyền mà token đại diện và tài sản cơ sở; nếu mang bản chất của cổ phiếu, trái phiếu hoặc chứng chỉ quỹ thì pháp luật chứng khoán cần được ưu tiên áp dụng.

Để hạn chế chồng chéo, Luật nên quy định nguyên tắc phân loại theo bản chất chủ đạo và áp dụng pháp luật chuyên ngành tương ứng. Nhóm phục vụ thanh toán chịu sự điều chỉnh trọng tâm của pháp luật ngân hàng và thanh toán. Utility token gắn với pháp luật dân sự, thương mại, bảo vệ người tiêu dùng và dữ liệu. Security token/RWA chịu sự điều chỉnh của pháp luật chứng khoán, dân sự và pháp luật chuyên ngành về tài sản cơ sở như đất đai, bất động sản hoặc hàng hóa. Với token có nhiều chức năng, cần áp dụng đồng thời các nghĩa vụ tương ứng hoặc xác định chức năng chủ đạo dựa trên thiết kế sản phẩm, cách phát hành và quyền lợi thực tế của người mua.

PV: Theo bà, để tài sản số trở thành một nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế, Việt Nam cần ưu tiên những chính sách nào nhằm thúc đẩy mã hóa tài sản thực, huy động vốn và phát triển các mô hình kinh doanh mới?

Bà Nguyễn Vân Hiền: Để thúc đẩy mã hóa tài sản thực và biến RWA thành kênh huy động vốn cho nền kinh tế, tôi cho rằng, chính sách cần tập trung vào 4 nhóm ưu tiên:

Thứ nhất, chuẩn hóa cấu trúc pháp lý và tài sản. Cần quy định rõ loại tài sản đủ điều kiện mã hóa; quyền sở hữu, tình trạng pháp lý, tài sản bảo đảm và quyền mà token đại diện. Chỉ những tài sản có hồ sơ rõ ràng, có thể định giá và kiểm chứng mới nên được đưa lên nền tảng RWA.

Thứ hai, chuẩn hóa dữ liệu và chế độ báo cáo. Doanh nghiệp cần thống nhất dữ liệu về tài chính, dòng tiền, định giá và tài sản bảo đảm, đồng thời thiết lập cơ chế cập nhật thường xuyên để cơ quan quản lý và nhà đầu tư có thể kiểm chứng sự tương ứng giữa token với tài sản cơ sở.

Thứ ba, nâng cao năng lực tuân thủ và quản trị rủi ro. Chính sách cần yêu cầu tích hợp KYC, AML, lưu ký, phân quyền vận hành và giám sát giao dịch ngay từ thiết kế sản phẩm; đồng thời xác định rõ trách nhiệm giữa đơn vị sở hữu tài sản, tổ chức phát hành, lưu ký và nền tảng phân phối.

Thứ tư, xây dựng chiến lược sản phẩm và nhà đầu tư. Giai đoạn đầu nên ưu tiên những sản phẩm có cấu trúc tương đối rõ như trái phiếu, quỹ, khoản vay hoặc tài sản tạo dòng tiền; đồng thời lựa chọn đúng nhóm nhà đầu tư mục tiêu, trước hết là tổ chức, nhà đầu tư chuyên nghiệp và nhà đầu tư quốc tế.

PV: Xin cảm ơn bà!