Xử lý nhà, đất dôi dư sau sáp nhập: Chuyển từ giải quyết tồn đọng sang kích hoạt giá trị sử dụng

Đã đi vào xử lý thực chất

Sau các đợt sắp xếp đơn vị hành chính và tinh gọn bộ máy, khối lượng nhà, đất dôi dư phát sinh tại nhiều địa phương rất lớn. Không chỉ là những con số thống kê, đây còn là nguồn lực nếu được khai thác đúng cách, nhưng cũng có thể trở thành gánh nặng nếu bị bỏ không, xuống cấp.

Thực tế những tháng gần đây cho thấy một chuyển động rõ nét: nhiều địa phương đã vượt qua giai đoạn rà soát, thống kê, để bước sang xử lý thực chất. Điểm khác biệt là nhiều địa phương đã chọn cách xử lý tài sản từ “giải quyết tồn đọng” sang “kích hoạt giá trị sử dụng”.

Trụ sở Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam quận Hà Đông (cũ) được chuyển thành trường học sau sắp xếp bộ máy. Ảnh tư liệu

Tại Hà Nội, sau rà soát, thành phố có hơn 1.000 cơ sở nhà, đất, trong đó có 418 cơ sở dôi dư. Đây là khối lượng rất lớn, đặt ra áp lực không nhỏ cho Hà Nội trong việc vừa đảm bảo tiến độ xử lý, vừa lựa chọn phương án phù hợp.

Theo báo cáo của UBND TP. Hà Nội, thay vì để tài sản trong trạng thái chờ xử lý, thành phố đã tìm ra giải pháp để đưa vào sử dụng ngay. Đến nay, phần lớn số cơ sở dôi dư đã được phê duyệt phương án xử lý, trong đó nhiều cơ sở được tạm bàn giao cho lực lượng công an, quản lý thị trường, trung tâm hành chính công. Một số trụ sở cũ được chuyển đổi thành trường học hoặc cơ sở phục vụ dân sinh.

Cách làm này của Hà Nội đã cho thấy rõ sự thay đổi trong tư duy: tài sản công không còn là “tài sản tĩnh”, mà trở thành nguồn lực cần được vận hành sớm, hạn chế tối đa tình trạng bỏ không.

Sau khi sáp nhập 2 tỉnh Đồng Tháp (cũ) và Tiền Giang, tỉnh Đồng Tháp mới có 448 cơ sở nhà, đất dôi dư cần xử lý. Đến nay, địa phương này đã hoàn thành việc xử lý toàn bộ số cơ sở nhà, đất dôi dư này. Cụ thể, 5 cơ sở nhà, đất được bố trí thành trụ sở làm việc; 36 cơ sở nhà, đất được giao cho các tổ chức có chức năng quản lý, kinh doanh nhà và tổ chức phát triển quỹ đất quản lý, khai thác; 403 cơ sở nhà, đất chuyển giao về địa phương quản lý, xử lý; 4 cơ sở nhà, đất còn lại được sử dụng vào mục đích khác.

Việc xử lý dứt điểm giúp Đồng Tháp không chỉ “xóa” tồn đọng, mà còn tạo nền tảng để chuyển sang giai đoạn khai thác hiệu quả. Đây là bước đi quan trọng, bởi nếu chỉ dừng lại ở xử lý hành chính, tài sản vẫn có nguy cơ tiếp tục bị lãng phí.

Bên cạnh những địa phương đã xử lý dứt điểm, nhiều nơi đang bước vào giai đoạn tăng tốc, với cách làm linh hoạt hơn.

Tại Khánh Hòa, toàn tỉnh có hơn 2.400 cơ sở nhà, đất thuộc diện sắp xếp, trong đó 379 cơ sở dôi dư cần xử lý. Điểm đáng chú ý là địa phương này không áp dụng một phương án duy nhất, mà triển khai đồng thời nhiều hướng xử lý.

Theo đó, một phần tài sản được tỉnh bố trí làm trụ sở, một phần chuyển thành nhà văn hóa phục vụ cộng đồng, một số cơ sở được giao cho đơn vị quản lý, khai thác, trong khi nhiều khu đất được đưa ra đấu giá để tạo nguồn thu.

Việc đa dạng hóa phương án không chỉ giúp đẩy nhanh tiến độ, mà còn mở rộng khả năng khai thác tài sản công, gắn với nhu cầu thực tế của địa phương.

Trong khi đó, với mục tiêu hoàn thành xử lý nhà, đất dôi dư trong quý II/2026, tỉnh Thái Nguyên đã yêu cầu các sở, ngành rà soát từng cơ sở cụ thể, phân loại rõ hiện trạng và gắn phương án xử lý với nhu cầu sử dụng thực tế.

Theo đánh giá từ UBND tỉnh Thái Nguyên, cách tiếp cận nói trên đòi hỏi nhiều công sức hơn, nhưng đã giúp địa phương tránh được tình trạng xử lý hình thức. Với cách xử lý này, mỗi cơ sở đều phải được xác định rõ hướng đi cho tài sản, thay vì áp dụng một cách làm chung cho tất cả.

Ngoài ra, ở một số địa phương khác, nơi có quy mô tài sản lớn với hàng nghìn cơ sở như TP. Hồ Chí Minh, việc xử lý cũng đang được đẩy nhanh nhằm tránh kéo dài. Áp lực không chỉ là tiến độ, mà còn là đảm bảo tính pháp lý và phù hợp quy hoạch.

Vẫn còn “nút thắt” chưa dễ tháo gỡ

Dù bức tranh chung về xử lý tài sản công đang có chuyển biến tích cực, nhưng quá trình xử lý nhà, đất dôi dư vẫn chưa đồng đều giữa các địa phương.

Một số tỉnh như Ninh Bình, Sơn La, Tuyên Quang và Cao Bằng vẫn còn không ít cơ sở nhà, đất chưa thể xử lý dứt điểm. Theo báo cáo từ các địa phương này, mặc dù số lượng không lớn, nhưng lại là những trường hợp phức tạp nhất.

Khó khăn chủ yếu nằm ở yếu tố pháp lý và quy hoạch. Nhiều cơ sở chưa hoàn thiện hồ sơ đất đai, vướng quy hoạch sử dụng đất hoặc liên quan đến tranh chấp. Đây là những vấn đề không thể giải quyết nhanh, đòi hỏi thời gian và sự phối hợp giữa nhiều cơ quan.

Thực tế quá trình xử lý tài sản công dôi dư tại các địa phương trong thời gian vừa qua cho thấy, điểm đáng chú ý nhất không chỉ nằm ở số lượng cơ sở đã được xử lý, mà ở sự thay đổi trong cách tiếp cận.

Từ Hà Nội với cách làm linh hoạt, Đồng Tháp với việc xử lý dứt điểm, đến Khánh Hòa với các phương án khai thác đa dạng hay Thái Nguyên với áp lực tiến độ rõ ràng, xu hướng chung nổi bật là quyết tâm không để tài sản công bị “đóng băng” như trước đây. Thay vào đó, các địa phương đang từng bước đưa tài sản vào vận hành, chuyển hóa thành nguồn lực phục vụ phát triển. Từ việc bố trí lại trụ sở, chuyển đổi công năng đến đấu giá quyền sử dụng đất, mỗi phương án đều hướng tới mục tiêu khai thác hiệu quả.

Trong bối cảnh yêu cầu thực hành tiết kiệm, chống lãng phí ngày càng được đặt ra cao hơn, việc xử lý nhà, đất dôi dư không chỉ là nhiệm vụ quản lý, mà còn là thước đo năng lực điều hành, như chuyên gia kinh tế. Nếu xử lý hiệu quả, chính những tài sản dôi dư này sẽ trở thành nguồn lực sẵn có, không cần đầu tư mới nhưng vẫn có thể đóng góp cho tăng trưởng. Đó cũng là mục tiêu cuối cùng của quá trình sắp xếp, xử lý tài sản công sau sáp nhập.