Tại Khu kinh tế Dung Quất, Quảng Ngãi, Tập đoàn Hòa Phát của tỷ phú Trần Đình Long đang triển khai một nhà máy thép có tổng vốn đầu tư hơn 10.000 tỷ đồng. Khác với những dự án trước đây chủ yếu sản xuất thép xây dựng hay thép cuộn cán nóng, nhà máy này hướng tới một nhóm sản phẩm có yêu cầu kỹ thuật cao hơn nhiều.
Đó là Nhà máy Sản xuất Ray và Thép đặc biệt Hòa Phát Dung Quất , được xây dựng trên diện tích gần 15 ha tại Khu công nghiệp phía Đông, với công suất thiết kế 700.000 tấn/năm . Dự án được khởi công cuối năm 2025.
Cập nhật mới nhất từ Hòa Phát cho thấy đến giữa tháng 8/2026, dự án đã hoàn thành khoảng 60% tiến độ, tăng mạnh so với mức 35% vào cuối quý 1. Doanh nghiệp dự kiến chạy thử và cho ra sản phẩm đầu tiên trong quý 1/2027.
Một thanh ray có thể dài tới 100 mét
Sản phẩm đáng chú ý nhất của nhà máy là ray đường sắt tốc độ cao. Ngoài ra, dây chuyền còn có thể sản xuất ray đường sắt đô thị, ray cầu trục, các loại thép hình U, I, H, V và một số dòng thép đặc biệt khác.
Theo Hòa Phát, ray thép sản xuất tại đây có thể đạt chiều dài tới 100 mét, đồng thời phải đáp ứng yêu cầu cao về độ thẳng, độ phẳng và độ cứng.
Để kiểm soát chất lượng, hình học của từng thanh ray sẽ được đo bằng hệ thống laser, trong khi các khuyết tật nằm bên trong vật liệu được kiểm tra bằng công nghệ siêu âm trước khi sản phẩm được đưa ra thị trường.
Việc kiểm soát nghiêm ngặt này xuất phát từ đặc thù của đường sắt tốc độ cao. Khi đoàn tàu vận hành ở tốc độ lớn, sai số về hình học hay những khuyết tật nhỏ bên trong thanh ray đều có thể ảnh hưởng đến độ ổn định, tuổi thọ và an toàn của hệ thống.
Nhà máy sử dụng dây chuyền công nghệ do SMS Group của Đức và Primetals cung cấp, trong đó có hệ thống giá cán bốn trục có độ chính xác cao. Các sản phẩm được định hướng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế như EN 13674 của châu Âu, JIS E1120 của Nhật Bản và TB/T2344 của Trung Quốc.
Hòa Phát cũng đã ký hợp đồng với TÜV SÜD Rail GmbH (Đức) để tư vấn kỹ thuật, giám sát thử nghiệm và chứng nhận chất lượng các sản phẩm ray đường sắt theo tiêu chuẩn quốc tế.
Tham vọng trở thành doanh nghiệp đầu tiên ở Đông Nam Á sản xuất ray cao tốc
Hiện nay, sản xuất ray cho đường sắt tốc độ cao là lĩnh vực không có nhiều doanh nghiệp trên thế giới tham gia. Hòa Phát từng dẫn một số nhà sản xuất lớn như Voestalpine của Áo, JFE của Nhật Bản hay Baosteel của Trung Quốc trong nhóm có năng lực sản xuất loại sản phẩm này.
Theo kế hoạch của doanh nghiệp, khi nhà máy vận hành, Hòa Phát sẽ trở thành doanh nghiệp đầu tiên tại Đông Nam Á có khả năng sản xuất ray cho đường sắt tốc độ cao. Đây cũng là nhóm sản phẩm mà trước đây Việt Nam chưa tự chủ được nguồn cung trong nước.
Để chuẩn bị cho quá trình vận hành, Hòa Phát đã cử kỹ sư sang châu Âu đào tạo trực tiếp cùng chuyên gia SMS Group. Từ quý 3/2026, các chuyên gia của đối tác cũng được lên kế hoạch sang Việt Nam để giám sát, hiệu chỉnh và chạy thử dây chuyền.
Thời điểm nhà máy chuẩn bị đi vào hoạt động cũng trùng với giai đoạn Việt Nam thúc đẩy hàng loạt dự án đường sắt quy mô lớn, từ đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam đến các tuyến đường sắt đô thị và đường sắt kết nối cảng biển, khu công nghiệp.
Không dừng ở công suất 700.000 tấn hiện tại, thời gian tới, Hòa Phát dự kiến mở rộng dự án sản xuất ray đường sắt và thép đặc biệt tại khu kinh tế Dung Quất thêm gần 77 ha, nâng công suất thêm 2 triệu tấn. Dự kiến vốn đầu tư cho dự án này sẽ tăng thêm khoảng 20.000 tỷ đồng.
Nếu kế hoạch này được triển khai, ray đường sắt và thép đặc biệt sẽ trở thành một mảng sản phẩm quy mô lớn hơn trong hệ sinh thái thép của Hòa Phát, bên cạnh thép xây dựng và HRC. Đây cũng là bước đi của doanh nghiệp trong chiến lược dịch chuyển sang các dòng thép chất lượng cao, có giá trị gia tăng lớn hơn và phục vụ những lĩnh vực trước đây Việt Nam còn phụ thuộc nhiều vào nguồn cung từ nước ngoài.
