7h tối, Huyền My xắn tay áo vào bếp. Chồng cô đã về trước, nhưng không nấu ăn, anh đã quen với việc có người làm thay. 7km từ Ba Đình trở về phòng trọ ở Thanh Xuân, với một người làm marketing gánh phần lớn tài chính trong gia đình, chỉ riêng việc đi làm thôi cũng đã tiêu hết năng lượng.

Nhưng đó là nhịp sống lặp lại của My, cô dần từ bỏ một ý nghĩ từng rất tự nhiên: Lấy chồng thì phải sinh con.

Trong cùng một thành phố, Xuân Bắc, làm ở mảng tài chính cho một công ty nước ngoài, kết thúc ngày làm việc tại nhà. Bắc đã mua 1 căn chung cư nhỏ ở Hoàng Mai, nhưng chưa lấy vợ. Một điều kiện nhìn vào khá ổn. Nhưng mỗi khi nghĩ đến việc có vợ rồi có con, cảm giác yên tâm ấy lại chùng xuống. Với Bắc, đó không còn là kế hoạch, mà là một bài toán chưa tìm ra đáp án đủ yên lòng.

Còn Leo Thị Lệ, 29 tuổi, buổi tối sau giờ làm là khoảng thời gian dành cho chính mình. Lệ vẫn độc thân, sống xa gia đình và chưa phải gánh trách nhiệm với ai khác ngoài bản thân. Nhưng nhìn bạn bè cùng tuổi đã lập gia đình, cô nhận ra: Một đứa trẻ không chỉ mang theo niềm vui, mà còn kéo theo những thay đổi không thể đảo ngược, tiền bạc, thời gian, lựa chọn và cả cách mình sống.

3 con người, 3 nhịp sống tưởng như không liên quan, nhưng lại chạm nhau ở một điểm rất cụ thể: Không phải là có muốn sinh con hay không, mà là đã đủ điều kiện để chịu trách nhiệm cho việc đó hay chưa?

Sau đám cưới là nợ, chồng muốn vợ sinh con, nhưng lấy tiền đâu nuôi thì không nói

My lấy chồng đầu năm 2025. Một cuộc hôn nhân mà ngay từ đầu, cán cân đã không cân bằng. Thu nhập của cô tốt hơn chồng. Gia đình ruột không khá giả, bố mất sớm, mẹ không có lương hưu, em trai chưa ổn định công việc. Ở gia đình chung hay gia đình riêng, thì My vẫn là trụ cột chính.

Vợ chồng My thuê trọ sống riêng sau đám cưới. Không ở chung, nhưng khoảng cách cũng không giúp mọi thứ dễ thở hơn, cô vẫn khó hòa hợp với gia đình chồng.

Ở tuổi 29, đã kết hôn, nhưng My chưa dám có con. Cuộc sống sau cưới không đi theo những gì hai người từng tính trước đó. Trước khi cưới, họ dự định sẽ có em bé vào năm 2026. Nhưng khi bước vào thực tế, kế hoạch ấy bắt đầu chững lại.

“Nếu không có gì phát sinh thì năm sau tụi mình mới tính tiếp” , My nói, như một cách trì hoãn, mà chính cô cũng không chắc đâu mới là thời điểm đủ an toàn để bắt đầu.

Hiện tại, tổng thu nhập của hai vợ chồng My khoảng 34 triệu đồng mỗi tháng, chủ yếu từ lương cứng, thêm một phần lãi đầu tư nhỏ, không đáng kể. Với mức này ở Hà Nội, họ vẫn phải thuê nhà, chi tiêu ở mức vừa đủ. Mỗi tháng có thể để ra một khoản tiết kiệm, nhưng không nhiều, và cũng không thật sự tạo ra cảm giác an toàn.

“Mức thu nhập này mình chia khoảng 40% cho việc thuê nhà và sinh hoạt. Còn lại 9% mỗi người chi tiêu cá nhân như xăng xe, ăn uống linh tinh, 12% cho tiết kiệm, 30% còn lại là chi trả các khoản trả góp như đóng bảo hiểm, mua đồ điện tử, tiêm tiền sản,…”, My nói.

Nhìn vào bảng phân bổ chi tiêu, cùng chia sẻ thẳng thắn về việc không tiết kiệm được nhiều phần nào hiểu lý do vì sao My chưa dám sinh con.

“Mình hoàn toàn đồng ý với quan điểm phải lo được cho con mới dám sinh con. Mình trì hoãn việc sinh con vì rất nhiều vấn đề liên quan đến tài chính. Đặc biệt là một khoản nợ sau đám cưới. Suốt một năm vừa qua tụi mình phải vừa đi làm, vừa trả nợ nên kinh tế không thể dư dả để sinh con” , cô nói.

Chia sẻ thêm, Huyền My cho biết hai vợ chồng không được giữ tiền mừng cưới, cũng không có hồi môn hay hỗ trợ tài chính từ gia đình chồng. Toàn bộ chi phí tổ chức đều phải vay mượn, nên suốt thời gian sau cưới, tiền lương gần như chỉ dùng để trả nợ.

Với My, “phải lo được cho con mới dám sinh” không phải là tiêu chuẩn lý tưởng, mà là điều kiện bắt buộc. “Lo được” không chỉ là đủ ăn đủ mặc, mà còn là khả năng chi trả cho những khoản cơ bản như sữa, bỉm, tiêm chủng, và quan trọng hơn là có một khoản dự phòng khi con ốm đau, một trạng thái mà cha mẹ không phải vay mượn để duy trì cuộc sống mỗi tháng.

“Nếu phải đưa ra một con số rõ ràng thì mình nghĩ cần thu nhập 50 triệu/tháng thì mới dám sinh con. Mọi người hay phán xét rằng “mình quá cầu toàn, ngoài kia có những gia đình thu nhập 8 – 10 triệu họ vẫn sống được thì với mức thu nhập của vợ chồng mình hoàn toàn có khả năng. Nhưng mỗi gia đình một khác, không thể lấy đó làm thước đo.

Đặc biệt khi chồng mình là người được bao bọc từ nhỏ, không cần quá nhiều cố gắng hay động lực phấn đấu phát triển để có mức lương tốt hơn, chỉ muốn an phận và dựa vào bố mẹ thì vô hình chung, gánh nặng đó sẽ dồn vào mình” , Huyền My giãi bày.

Cô cũng nói thêm: “Mình đã từng tính thử, mức cơ bản tối thiểu cho 1 cặp đôi thu nhập 15 – 20 triệu đồng thì mỗi tháng sẽ phải tốn 8 – 10 triệu đồng để nuôi con. Đó là con số đã bao gồm sự giúp đỡ của ông bà 2 bên. Vì thế, nếu có con ngay lúc này, mình nghĩ chi tiêu hàng tháng của mình sẽ tăng thêm khoảng 30%. Khoản áp lực nhất mình nghĩ là tiêm chủng và đề phòng khi con ốm đau vào viện. Đặc biệt là khi mình phải ở nhà chăm con và không có lương hàng tháng để hỗ trợ cùng chồng”.

Cũng chính bởi các vấn đề liên quan đến tài chính mà My cho biết bản thân đang rơi vào trạng thái rất mệt mỏi, áp lực. “ Mình đã gần 30 tuổi rồi nhưng vẫn chưa dám sinh con đầu lòng. Gia đình 2 bên mong mỏi, thúc giục, thậm chí cũng gây áp lực lên mình.

Mình đang là trụ cột chính trong nhà, chồng mình không phải kiểu người quá phấn đầu để lo cho gia đình. Thế nên mọi gánh nặng đang đổ về phía mình bao gồm kinh tế và sinh con. Hai vợ chồng cũng nhiều lần tranh cãi, mâu thuẫn về vấn đề này nhưng chưa có một sự thay đổi nào…” , Huyền My bày tỏ.

Định nghĩa lại 2 từ “ổn định” sau khi có con

Xuân Bắc sắp bước qua 30, nỗi lo về con cái không chỉ xuất hiện một lần mà thay đổi theo từng giai đoạn.

Ở tuổi 25 – 26, khi mọi thứ còn chưa ổn định, cậu gần như không dám nghĩ đến chuyện đó. Thu nhập khoảng 25 triệu/tháng, nếu kết hôn với người có mức lương 15 – 20 triệu, tổng thu nhập hai vợ chồng rơi vào khoảng 40 – 45 triệu. Một con số nghe có vẻ “ổn” trên giấy, nhưng khi đặt vào thực tế Hà Nội, tiền nhà, chi phí sinh hoạt, dự phòng rủi ro, thì gần như không có khoảng trống cho việc tính sai.

“Ví dụ mỗi tháng cắt ra 25 triệu để tiết kiệm hoặc trả góp tiền nhà, còn 20 triệu cho toàn bộ chi phí sinh hoạt gia đình… bình thường thì co kéo được, nhưng nếu con ốm đau thì sao?” , Bắc nói. Không sinh con, lúc đó, không phải vì cậu không muốn. Mà vì mọi thứ quá mong manh để dám bước thêm một bước. Đến hiện tại, khi đã có nhà, áp lực tài chính giảm đi, cậu thừa nhận việc sinh con “có thể làm được”. Nhưng nỗi lo không biến mất, chỉ chuyển sang một dạng khác.

“Bây giờ không lo được cho con là lo không có tiền cho con học trường quốc tế, không có tiền cho đi du học…” , Bắc trăn trở.

Và rồi, một vấn đề khác xuất hiện, thứ không thể giải quyết chỉ bằng tiền: “Để có thu nhập tăng lên, mình phải làm nhiều hơn nhưng càng làm nhiều thì lại càng không có thời gian cho con” . Một nghịch lý mà Bắc nhận ra rất rõ: Càng muốn chuẩn bị tốt, càng phải đánh đổi thời gian. Nhưng nuôi một đứa trẻ không chỉ là chi phí, mà là sự đồng hành.

“Nếu phần lớn thời gian dành cho công việc thì dù điều kiện vật chất có tốt đến đâu, vẫn hình thành khoảng cách giữa bố và con” .

Với Bắc, câu hỏi không còn dừng ở “có lo nổi không”, mà là “lo kiểu gì cho ổn” . Và đến giờ, cậu vẫn chưa có câu trả lời khiến mình thực sự yên tâm.

Trong khi đó, Leo Thị Lệ không chịu áp lực như Bắc, cũng không bị thúc ép phải sinh con như My. Nhưng chính cô lại tự đặt mình vào những phép tính vô hình, bắt đầu từ việc nhìn sang cuộc sống của những người xung quanh.

“Mỗi lần nghe bạn bè tính toán chi phí cho con cái, mình cũng giật mình không phải kiểu muốn ngay, mà là không biết mình đã sẵn sàng chưa? Mình nghĩ thu nhập phải rơi vào khoảng 20 – 30 triệu/ người thì mới dám tính đến chuyện sinh con ở thành phố” .

Theo tính toán của cô, chi phí nuôi một đứa trẻ hiện nay dao động khoảng 5 – 10 triệu đồng/tháng, đồng nghĩa với việc tổng chi tiêu có thể tăng thêm 40 – 60%. Nhưng điều khiến cô lo không phải là khoản cố định, mà là những chi phí không lường trước.

“Chỉ cần con ốm một lần là có thể ‘toang’ luôn kế hoạch tài chính của cả tháng” . Tuy vậy, tiền bạc không phải là nỗi lo duy nhất: “Thiếu tiền vẫn xoay được, nhưng thiếu ổn định thì rất khó” , Lệ nói.

Ổn định ở đây không chỉ là thu nhập, mà còn là thời gian, sức khỏe tinh thần, và khả năng duy trì một cuộc sống không rơi vào trạng thái căng thẳng kéo dài. Thậm chí, với Lệ, thứ đắt đỏ nhất khi có con lại không phải tiền. Mà là “chi phí cơ hội”. Thời gian bị chia nhỏ. Thu nhập có thể giảm. Những kế hoạch cá nhân phải điều chỉnh. Và một phiên bản khác của chính mình buộc phải hình thành.

Nói tất cả để thấy người trẻ không từ chối việc sinh con. Họ chỉ đang trì hoãn nó cho đến khi cảm thấy mình có thể kiểm soát được rủi ro.

Điều này cũng phần nào lý giải vì sao mức sinh tại Việt Nam đang có xu hướng giảm. Theo chia sẻ của GS-TS Nguyễn Thiện Nhân tại buổi tập huấn Luật Dân số 2025 do Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TP.HCM tổ chức ngày 9/6, mức sinh của Việt Nam đã giảm xuống còn 1,91 con/phụ nữ vào năm 2024 và được dự báo sẽ tiếp tục giảm trong những thập kỷ tới. Nếu xu hướng này kéo dài, dân số Việt Nam có thể chỉ còn khoảng 46 triệu người vào năm 2200, thậm chí tiếp tục giảm sâu hơn trong các thế kỷ sau.

Ở góc nhìn của ông, đây không phải là biểu hiện của việc người trẻ “ngại sinh”, mà là một lựa chọn mang tính quy luật của đời sống hiện đại: “Họ làm như vậy là đúng quy luật của cuộc sống hiện nay: không nuôi con được tử tế thì đừng sinh con, khác với quan niệm hơn 100 năm trước: trời sinh voi, trời sinh cỏ.”

Khi việc sinh con không còn chỉ là một quyết định cảm tính mà gắn với chất lượng sống, với khả năng nuôi dạy thì người trẻ sẽ tự đặt ra những điều kiện cho mình. Vấn đề là, những điều kiện đó ngày càng nhiều hơn và khó đạt được hơn. Ở cuối cùng, câu chuyện không nằm ở việc người trẻ có muốn sinh con hay không. Mà nằm ở việc: Họ có đủ khả năng để kiểm soát những gì xảy ra sau quyết định đó hay chưa.

Và khi câu hỏi được đặt theo cách này, việc chần chừ không còn là né tránh. Nó là một cách để không đẩy một đứa trẻ vào một cuộc sống mà chính họ còn chưa chắc mình có thể giữ cho ổn định.