Mở rộng nguồn hàng cho thị trường chứng khoán

Đa dạng hóa ngành nghề thêm lựa chọn đầu tư

Sau hơn ba thập kỷ đầu tư tại Việt Nam, nhiều doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) đã xây dựng cơ sở sản xuất quy mô lớn, tham gia sâu vào chuỗi cung ứng và đóng góp đáng kể cho xuất khẩu. Tuy nhiên, sự hiện diện của khu vực này trên thị trường chứng khoán chưa tương xứng với vai trò trong nền kinh tế.

Ông Nguyễn Đức Thông – Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Chứng khoán SSI cho biết, năm 2025, vốn đầu tư nước ngoài thực hiện tại Việt Nam đạt khoảng 27,6 tỷ USD; khu vực FDI tạo ra hơn 3/4 kim ngạch xuất khẩu cả nước. Trong khi đó, chỉ khoảng 10 doanh nghiệp FDI hiện niêm yết hoặc đăng ký giao dịch trên thị trường chứng khoán, giữa hơn 1.600 doanh nghiệp đang giao dịch. Tổng giá trị của nhóm này tương đương khoảng 0,15% toàn thị trường. Kể từ năm 2017 đến nay, thị trường chưa đón thêm doanh nghiệp FDI mới lên sàn.

Nhà máy NMS 100% vốn của Nhật Bản, sản xuất thiết bị cơ khí chính xác. Ảnh: Đức Thanh

Theo ông Nguyễn Đức Thông, với doanh nghiệp FDI, việc tham gia thị trường vốn còn thể hiện định hướng gắn bó lâu dài với Việt Nam. Lợi ích không chỉ thuộc về doanh nghiệp phát hành. Hiện cơ cấu hàng hóa trên thị trường chứng khoán tập trung nhiều vào các nhóm tài chính, ngân hàng và bất động sản, trong khi số doanh nghiệp sản xuất quy mô lớn chưa tương xứng với vị trí của khu vực này trong nền kinh tế. Sự tham gia của doanh nghiệp FDI hoạt động trong lĩnh vực sản xuất, công nghiệp có thể giúp đa dạng hóa ngành nghề và mở rộng lựa chọn đầu tư.

Cơ hội đó càng đáng chú ý khi thị trường chứng khoán Việt Nam bước sang một giai đoạn phát triển mới. Theo ông Thông, sự thay đổi vị thế của thị trường đang mở rộng khả năng tiếp cận các nhà đầu tư quốc tế quan tâm đến doanh nghiệp có hoạt động kinh doanh thực chất và quản trị tốt. Để đón dòng vốn này, thị trường cần thêm nguồn cung cổ phiếu đáp ứng yêu cầu về quy mô, chất lượng và minh bạch. Những doanh nghiệp FDI đã hoạt động ổn định tại Việt Nam có thể đóng góp vào nguồn cung ấy.

Ông Bùi Văn Huy – Tổng Giám đốc Công ty cổ phần FIDT cho rằng, nâng hạng giúp Việt Nam được nhiều quỹ đầu tư quốc tế đưa vào phạm vi theo dõi, nhưng khả năng giữ chân dòng vốn phụ thuộc vào chất lượng thị trường và doanh nghiệp. Nhà đầu tư nước ngoài quan tâm đến quy mô, thanh khoản, tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng,

dư địa sở hữu nước ngoài, tính minh bạch và triển vọng lợi nhuận. Theo ông, việc phát triển thêm các doanh nghiệp có quy mô đủ lớn sẽ cải thiện nguồn hàng cho các định chế quốc tế, tạo cơ sở để dòng vốn ở lại lâu dài thay vì chỉ xuất hiện quanh kỳ cơ cấu chỉ số.

Hoàn thiện chính sách, mở đường cho doanh nghiệp lên sàn

Từ góc độ cơ quan quản lý, ông Hoàng Văn Thu – Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) cũng đánh giá số lượng và quy mô doanh nghiệp FDI trên sàn còn khiêm tốn. Trong khi đó, nhu cầu mở rộng thị trường vốn còn gắn với yêu cầu huy động nguồn lực cho tăng trưởng. Theo tính toán của Bộ Tài chính, tổng vốn đầu tư toàn xã hội giai đoạn 2026 – 2030 cần khoảng 38,5 triệu tỷ đồng, bình quân 7,7 triệu tỷ đồng mỗi năm, hơn gấp đôi giai đoạn 2021 – 2025. Việc tạo điều kiện cho doanh nghiệp FDI tham gia sâu hơn là một phần của định hướng mở rộng các chủ thể huy động vốn, phát triển thị trường theo hướng công khai, minh bạch và có chiều sâu.

Ông Thu cho biết, quan điểm của cơ quan quản lý là tạo điều kiện để doanh nghiệp FDI tiếp cận thị trường vốn, thị trường chứng khoán tương tự doanh nghiệp trong nước, theo quy định pháp luật. Khu vực có vốn đầu tư nước ngoài được xác định là một bộ phận quan trọng của nền kinh tế, được khuyến khích phát triển lâu dài.

Những năm gần đây, khung pháp lý tiếp tục được điều chỉnh theo hướng cải thiện khả năng tiếp cận thị trường. Nghị định số 245/2025/NĐ-CP, ban hành tháng 9/2025, sửa đổi, bổ sung một số quy định của Nghị định số 155/2020/NĐ-CP. Theo lãnh đạo UBCKNN, các thay đổi góp phần đơn giản hóa thủ tục hành chính, gắn quá trình chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng với niêm yết, đồng thời hoàn thiện quy định về tỷ lệ sở hữu nước ngoài và quản trị công ty.

Ở phía nhà đầu tư, Thông tư số 08/2026/TT-BTC tiếp tục điều chỉnh một số quy định trong lĩnh vực chứng khoán. Một nội dung được ông Thu nhấn mạnh là nhà đầu tư nước ngoài có thể đặt lệnh thông qua tổ chức môi giới toàn cầu mà không phải mở tài khoản giao dịch tại công ty chứng khoán trong nước. Quy định này hướng tới giảm thủ tục, thời gian và chi phí tiếp cận thị trường, nhất là đối với các quỹ đầu tư lớn.

Cơ quan quản lý cũng dự kiến tiếp tục rà soát, sửa đổi Luật Chứng khoán theo hướng giảm bớt điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính và chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Cùng với đó là việc hoàn thiện chính sách đầu tư gián tiếp nước ngoài, nâng cao chất lượng quản trị công ty và minh bạch thông tin, khuyến khích dòng vốn đầu tư dài hạn.

Ông Hoàng Văn Thu kỳ vọng những doanh nghiệp FDI có kế hoạch gắn bó, mở rộng sản xuất, kinh doanh tại Việt Nam sẽ chủ động tìm hiểu và sử dụng các công cụ trên thị trường chứng khoán, từ phát hành cổ phiếu đến trái phiếu. Về phía cơ quan quản lý, UBCKNN sẽ tăng cường đối thoại với doanh nghiệp và thành viên thị trường, hỗ trợ hoạt động huy động vốn theo đúng quy định.