Nhiều Tập đoàn FDI chú trọng đầu tư công nghệ cao tại Việt Nam

Bà Nguyễn Thị Hương, Cục trưởng Cục Thống kê chia sẻ, trong kết quả thu hút FDI 8 tháng đầu năm, đáng chú ý là vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài thực hiện ước đạt 17,25 tỉ USD, tăng 12% so với cùng kỳ năm trước. Đây là số vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài thực hiện cao nhất của 8 tháng trong 5 năm qua. Trong đó, công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục giữ vai trò chủ đạo với 14,24 tỉ USD, chiếm 82,6% tổng vốn FDI thực hiện.

Tính riêng miền Bắc, khu vực này thu hút khoảng 8,63 tỷ USD vốn FDI sản xuất, chiếm 80,5% tổng vốn FDI sản xuất mới của cả nước. Đây là tỷ trọng đủ lớn để cho thấy khu vực này đang giữ vai trò trung tâm trong bản đồ sản xuất mới của Việt Nam.

Điểm đáng chú ý của dòng vốn FDI vào miền Bắc không nằm đơn thuần ở quy mô vốn mà ở sự thay đổi về chất. Nếu trước đây lợi thế của khu vực chủ yếu được nhìn nhận từ chi phí lao động, quỹ đất và vị trí địa lý, thì nay sức hút đang được tạo bởi một hệ sinh thái công nghiệp có khả năng đáp ứng ngày càng đầy đủ yêu cầu của các tập đoàn đa quốc gia. Theo đó, máy tính, điện tử và sản phẩm quang học trở thành nhóm ngành hút vốn mạnh nhất, với hơn 7,03 tỷ USD, tương đương gần 66% tổng vốn FDI sản xuất.

Đặc biệt, tổng vốn đầu tư vào lĩnh vực điện tử tăng tới 614% so với cùng kỳ năm trước. Mức tăng đột biến này phản ánh sự xuất hiện ngày càng rõ của những dự án quy mô lớn, đồng thời cho thấy các tập đoàn đa quốc gia đang mở rộng hoạt động tại Việt Nam trong những phân khúc có giá trị gia tăng cao hơn như bán dẫn, linh kiện điện tử, kỹ thuật chính xác và sản xuất công nghệ tiên tiến. Nói cách khác, miền Bắc đang có lợi thế không chỉ bởi có thể “đón” một nhà máy, mà bởi có khả năng đón cả một chuỗi sản xuất.

Đại diện Savills nhận định, sự hiện diện của các tập đoàn điện tử lớn đang tạo hiệu ứng lan tỏa tới chuỗi cung ứng. Khi các doanh nghiệp này mở rộng sản xuất, nhu cầu về nhà cung ứng, dịch vụ công nghiệp và các ngành hỗ trợ cũng tăng theo. Nhiều nhà đầu tư đang lựa chọn những địa phương đã có sự hiện diện của các tập đoàn điện tử lớn để tận dụng mạng lưới cung ứng hiện hữu. Sự hiện diện của các doanh nghiệp đầu ngành tạo hiệu ứng cộng hưởng, tiếp tục thu hút nhà cung cấp, các dự án mở rộng và dòng vốn mới vào cùng hệ sinh thái.

Một dự án điện tử quy mô lớn không thể hoạt động đơn độc. Đằng sau một nhà máy sản xuất chip, linh kiện điện tử hay thiết bị công nghệ là cả mạng lưới nhà cung cấp nguyên vật liệu, linh kiện, khuôn mẫu, thiết bị, logistics, kho bãi, dịch vụ kỹ thuật và nguồn nhân lực. Đây chính là lý do hệ sinh thái công nghiệp trở thành lợi thế cạnh tranh ngày càng quan trọng trong cuộc đua FDI.

Miền Bắc có vị trí đặc biệt khi nằm gần các trung tâm sản xuất lớn của châu Á, đồng thời có khả năng kết nối với mạng lưới cảng biển, đường cao tốc và các trung tâm công nghiệp. Sự hình thành và mở rộng các khu công nghiệp tại Bắc Ninh, Hải Phòng, Quảng Ninh, Hưng Yên, Vĩnh Phúc và các địa bàn lân cận tạo ra một không gian sản xuất có tính liên kết ngày càng cao.

Khi một tập đoàn lớn lựa chọn đặt cơ sở sản xuất tại khu vực, các nhà cung cấp cấp 1, cấp 2 cũng có xu hướng đi theo. Từ đó hình thành hiệu ứng “nam châm” đối với các dự án vệ tinh.

Đây là khác biệt quan trọng giữa thu hút một dự án FDI và xây dựng được một hệ sinh thái FDI. Trong cuộc cạnh tranh mới, doanh nghiệp không chỉ nhìn vào giá thuê đất hay chi phí nhân công. Họ quan tâm đến khả năng tìm được nhà cung cấp ngay trong bán kính phù hợp, thời gian giao hàng, chất lượng logistics, nguồn điện ổn định, nhân lực kỹ thuật và khả năng mở rộng sản xuất trong tương lai.

Vì thế, một hệ sinh thái càng hoàn chỉnh thì chi phí gia nhập của các nhà đầu tư mới càng thấp. Và khi đã hình thành mạng lưới đủ lớn, chính những doanh nghiệp FDI hiện hữu lại trở thành lực kéo cho dòng vốn tiếp theo.

Sự tăng trưởng 614% của vốn đầu tư vào điện tử vì vậy cần được nhìn dưới một góc độ rộng hơn. Đó là tín hiệu cho thấy Việt Nam đang đứng trước cơ hội nâng cấp vị trí trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Nhưng cơ hội chỉ trở thành giá trị thực nếu doanh nghiệp trong nước có thể bước vào hệ sinh thái này.

Ông Nguyễn Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài – Bộ Tài chính cho biết, Nghị quyết số 10-NQ/TW đã đặt ra một yêu cầu mang tính chuyển đổi sâu sắc. Đó là chuyển mạnh từ thu hút theo quy mô và số lượng sang việc đề cao chất lượng, hiệu quả và giá trị gia tăng của dòng vốn đầu tư nước ngoài.

Trong nhiều năm, Việt Nam đã thành công trong việc thu hút các tập đoàn lớn. Nhưng năng lực cung ứng của doanh nghiệp nội địa chưa phát triển tương xứng. Khoảng cách về tiêu chuẩn chất lượng, công nghệ, vốn, quản trị và khả năng đáp ứng đơn hàng lớn khiến không ít doanh nghiệp Việt vẫn đứng ngoài chuỗi cung ứng. Bởi vậy, câu hỏi quan trọng hơn sau con số 8,63 tỷ USD không phải là “làm thế nào để thu hút thêm FDI?” mà là “làm thế nào để mỗi dự án FDI tạo ra thêm một lớp doanh nghiệp Việt Nam?”

Một hệ sinh thái công nghiệp hiện đại phải bao gồm hạ tầng, logistics, năng lượng, nhân lực, công nghệ, dịch vụ hỗ trợ và mạng lưới doanh nghiệp cung ứng.

Đặc biệt với các ngành bán dẫn, điện tử và kỹ thuật chính xác, yêu cầu về nhân lực ngày càng cao. Đây không còn là cuộc chơi của lao động giá rẻ mà là cuộc chơi của kỹ sư, kỹ thuật viên, chuyên gia tự động hóa, quản trị chất lượng và nhân lực có khả năng vận hành các dây chuyền sản xuất thông minh. Cùng với đó là yêu cầu về năng lượng ổn định, hạ tầng số và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe về môi trường, phát thải và truy xuất nguồn gốc. Nếu thiếu một trong những mắt xích này, lợi thế của hệ sinh thái sẽ bị suy giảm.

Dòng vốn FDI sản xuất đang cho thấy miền Bắc bước vào một giai đoạn mới. 8,63 tỷ USD vốn FDI sản xuất mới trong đó hơn 7,03 tỷ USD vào điện tử không chỉ là những con số về vốn. Đằng sau đó là sự tái cấu trúc không gian sản xuất và sự dịch chuyển của các chuỗi cung ứng toàn cầu.

Mấu chốt là, miền Bắc cần chuyển từ tư duy “có khu công nghiệp để mời gọi nhà đầu tư” sang tư duy “có hệ sinh thái đủ mạnh để giữ chân và kéo thêm nhà đầu tư”. Còn Việt Nam cần chuyển từ mục tiêu thu hút vốn sang mục tiêu thu hút công nghệ, năng lực quản trị, mạng lưới cung ứng và giá trị gia tăng.