Từ “người giữ quỹ” đến trung tâm quản trị tài chính công số

Giữ vững “mạch máu” của nền tài chính quốc gia

Ngân sách nhà nước (NSNN) được ví như “mạch máu” của nền kinh tế khi mọi khoản thu phải được tập trung đầy đủ, kịp thời; mọi khoản chi phải được thanh toán thông suốt để bảo đảm nguồn lực cho phát triển. Giữ cho dòng chảy ấy vận hành an toàn, liên tục luôn là nhiệm vụ cốt lõi của hệ thống Kho bạc Nhà nước (KBNN).

Trong 6 tháng đầu năm 2026, dù bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều bất định, áp lực điều hành tài chính – ngân sách gia tăng, hệ thống KBNN vẫn duy trì hoạt động ổn định, góp phần giữ vững các cân đối lớn của nền kinh tế.

Nguồn: Kho bạc Nhà nước. Đồ họa: Phương Anh

Theo báo cáo của KBNN, đến hết tháng 6/2026, thu NSNN trong cân đối đạt hơn 1,547 triệu tỷ đồng, bằng 61,16% dự toán năm. Hệ thống KBNN đồng thời bảo đảm thanh toán 695.388 tỷ đồng chi thường xuyên, giải ngân hơn 285,9 nghìn tỷ đồng vốn đầu tư công và huy động thành công 182.561 tỷ đồng trái phiếu Chính phủ cho ngân sách trung ương.

Điều đáng chú ý không chỉ nằm ở quy mô các khoản thu, chi mà còn ở năng lực điều hành tập trung của hệ thống. Từ phối hợp với cơ quan thuế, hải quan và 22 ngân hàng thương mại để tập trung nhanh nguồn thu, đến dự báo dòng tiền, điều hành ngân quỹ và phát hành trái phiếu Chính phủ theo diễn biến thị trường, KBNN ngày càng khẳng định vai trò là đầu mối điều phối dòng tiền của Nhà nước.

Nếu trước đây KBNN chủ yếu được biết đến là cơ quan “giữ quỹ”, thì nay vai trò đó đã mở rộng thành cơ quan quản trị ngân quỹ quốc gia, góp phần sử dụng hiệu quả từng đồng vốn ngân sách và bảo đảm nguồn lực cho phát triển.

Sự thay đổi này phản ánh yêu cầu mới của quản lý tài chính công. Khi quy mô ngân sách ngày càng lớn, giao dịch tài chính ngày càng phức tạp, nhiệm vụ của Kho bạc không chỉ dừng ở bảo đảm an toàn tiền và tài sản nhà nước mà còn phải tối ưu hóa dòng tiền, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực và hỗ trợ điều hành vĩ mô.

Dữ liệu trở thành nền tảng của quản trị tài chính công

Quản lý ngân quỹ được ví như nền tảng thì dữ liệu tài chính đang trở thành giá trị cốt lõi trong quá trình hiện đại hóa hoạt động Kho bạc.

Hiện nay, KBNN không chỉ thực hiện kế toán thu, chi ngân sách mà còn đảm nhiệm vai trò tổng kế toán nhà nước, tổng hợp Báo cáo quyết toán NSNN và Báo cáo tài chính nhà nước – những báo cáo phản ánh toàn diện “sức khỏe” tài chính quốc gia.

Trong 6 tháng đầu năm, KBNN đã hoàn thành tổng hợp Báo cáo quyết toán NSNN năm 2024 để Chính phủ trình Quốc hội. Báo cáo được Quốc hội phê chuẩn với tỷ lệ tán thành 98,4%, cho thấy chất lượng công tác kế toán, tổng hợp và quản lý ngân sách tiếp tục được nâng cao.

Cùng với đó, Báo cáo tài chính nhà nước năm 2024 tiếp tục được Ủy ban Thường vụ Quốc hội đánh giá cao về tính đầy đủ, chính xác và khả năng phản ánh toàn diện tình hình tài chính, tài sản công của Nhà nước.

Những kết quả này cho thấy KBNN không còn đơn thuần là nơi ghi nhận các giao dịch ngân sách mà đang trở thành trung tâm tích hợp, xử lý dữ liệu tài chính quốc gia. Đây là cơ sở quan trọng để các cơ quan quản lý tăng cường phân tích, dự báo, phục vụ hoạch định và điều hành chính sách.

Chính vì vậy, chuyển đổi số được KBNN xác định là nhiệm vụ chiến lược, hướng tới xây dựng hệ sinh thái dữ liệu tài chính thống nhất phục vụ quản trị quốc gia.

Từ số hóa quy trình đến đổi mới phương thức quản trị

Ở giai đoạn đầu, chuyển đổi số trong hệ thống Kho bạc chủ yếu tập trung điện tử hóa quy trình nghiệp vụ, nhưng hiện nay, mục tiêu này đã được đẩy lên cao hơn, đó là xây dựng nền tảng quản trị tài chính công dựa trên dữ liệu số.

Hạt nhân của quá trình này là Dự án Hệ thống thông tin ngân sách và kế toán nhà nước số (VDBAS). Không chỉ thay thế TABMIS (Hệ thống thông tin quản lý ngân sách và kho bạc) sau nhiều năm vận hành, VDBAS còn được kỳ vọng hình thành nền tảng số thống nhất, kết nối xuyên suốt các nghiệp vụ ngân sách, kế toán nhà nước, quản lý ngân quỹ và khai thác dữ liệu phục vụ công tác điều hành của Bộ Tài chính cũng như các cấp chính quyền.

Bên cạnh đó, KBNN tiếp tục số hóa hồ sơ và kết quả giải quyết thủ tục hành chính, khai thác Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư để cắt giảm thành phần hồ sơ, nâng cấp dịch vụ công trực tuyến, chuẩn hóa dữ liệu phục vụ mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Mục tiêu chung là giảm thời gian xử lý, giảm giấy tờ, tăng tính kết nối và nâng cao chất lượng phục vụ.

Đáng chú ý, chuyển đổi số không chỉ làm thay đổi công cụ làm việc mà còn từng bước thay đổi phương thức quản lý ngân sách. Khi dữ liệu được cập nhật theo thời gian thực và liên thông giữa các hệ thống, cơ quan quản lý có thêm cơ sở để dự báo dòng tiền, theo dõi tiến độ giải ngân, đánh giá hiệu quả sử dụng ngân sách và đưa ra quyết định điều hành nhanh, chính xác hơn. Nói cách khác, dữ liệu đang trở thành nguồn lực quan trọng không kém nguồn lực tài chính, giúp Kho bạc chuyển từ vai trò ghi nhận, kiểm soát giao dịch sang cung cấp thông tin phục vụ điều hành và hoạch định chính sách.

Cùng với chuyển đổi số, tư duy quản lý của hệ thống KBNN cũng đang thay đổi. Nếu trước đây trọng tâm là kiểm soát từng khoản chi thì hiện nay, cùng với yêu cầu siết chặt kỷ luật tài chính, hệ thống chuyển mạnh sang quản lý trên cơ sở phân cấp, phân quyền gắn với hậu kiểm, đồng thời nâng cao chất lượng phục vụ các đơn vị sử dụng ngân sách.

Tại Hội nghị sơ kết 6 tháng đầu năm của hệ thống KBNN vừa được tổ chức ngày 3/7, Giám đốc KBNN Trần Quân yêu cầu toàn hệ thống tiếp tục hoàn thiện quy trình nghiệp vụ theo hướng đẩy mạnh chuyển đổi số, liên thông dữ liệu, cải cách thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian xử lý và giảm các khâu trung gian để tạo thuận lợi nhất cho khách hàng giao dịch.

Tinh thần đó càng có ý nghĩa trong bối cảnh hoạt động theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp hiện nay. Việc KBNN chủ động tập huấn về TABMIS, dịch vụ công trực tuyến, Kho dữ liệu thống kê, phân tích nghiệp vụ của Bộ Tài chính; đồng thời hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật để các đơn vị cấp xã có thể giao dịch ngay trên cấu trúc tài khoản mới cho thấy vai trò của hệ thống không chỉ dừng ở thực hiện nghiệp vụ mà còn đồng hành cùng địa phương trong quá trình chuyển đổi mô hình quản lý.