Bạn đã bao giờ nghe nói rằng nếu trẻ thích màu đen, xám hoặc xanh thẳm, đó là dấu hiệu của trầm cảm? Gần đây, lý thuyết về “màu sắc trầm cảm” đang lan truyền mạnh mẽ trong các hội nhóm phụ huynh, khiến không ít người rơi vào trạng thái hoảng loạn. Có những người mẹ khi thấy tranh của con toàn tông màu tối đã vội vàng lên mạng tra cứu, để rồi càng đọc càng lo. Thậm chí, một số tổ chức giáo dục còn biến lý thuyết này thành các bài “trắc nghiệm khoa học” để dán nhãn cho tâm lý của trẻ.

Sự thật đằng sau cái mác “màu sắc trầm cảm”

Trên mạng xã hội, không khó để tìm thấy những bài viết tuyên bố hùng hồn rằng: Tâm lý học khẳng định có 3 màu sắc đại diện cho sự trầm cảm. Màu đen đại diện cho sự thiếu an toàn, màu xanh tượng trưng cho nỗi u sầu và màu xám nghĩa là không thấy hy vọng. Đột nhiên, những cây bút màu trong tay trẻ trở thành “que thử” để chẩn đoán các vấn đề tâm lý.

Những thông tin này thường được trộn lẫn với các nghiên cứu nghe có vẻ rất chuyên sâu, ví dụ như trích dẫn từ các đại học danh tiếng tại Đức hay các cuộc điều tra về mối liên hệ giữa màu sắc và cảm xúc. Điều này tạo ra một áp lực vô hình. Trong các nhóm phụ huynh, người ta bắt đầu khoe những bức tranh rực rỡ như một cách ngầm chứng minh con mình “ánh sáng”. Ngược lại, những đứa trẻ thích tông màu trầm bỗng nhiên bị đẩy vào ánh đèn sân khấu để bị soi xét về tâm lý.

Sự lo lắng của phụ huynh chính là “mỏ vàng” cho các đơn vị kinh doanh. Họ khoác lên lý thuyết này tấm áo “hàng đầu quốc tế”, phát triển các hệ thống trắc nghiệm tâm lý màu sắc. Chỉ sau một bức vẽ đơn giản, phụ huynh nhận về bản báo cáo chỉ ra các “rủi ro” của con, kèm theo đó là các khóa học trị liệu có giá lên tới hàng chục triệu đồng. Thực tế, đây là một chuỗi cung ứng lợi nhuận đánh vào sự thiếu hiểu biết và lòng thương con của cha mẹ.

Màu sắc là lăng kính quan sát, không phải thước đo chẩn đoán

Tuy nhiên, nền tảng “khoa học” của những lý thuyết này lại yếu ớt hơn chúng ta tưởng. Các chuyên gia chỉ ra rằng, nhiều nghiên cứu liên quan có cỡ mẫu rất nhỏ và thiết kế câu hỏi mang tính định hướng. Việc thô bạo hóa thế giới tâm lý phức tạp của trẻ thành sở thích màu sắc là một sự diễn giải quá mức đầy nguy hiểm. Nó giống như việc bạn kết luận một người bị trầm cảm chỉ vì họ cảm thấy buồn vào một ngày trời mưa, điều đó thật vô lý.

Trẻ em yêu thích màu sắc đôi khi vì những lý do giản đơn hơn nhiều:

Màu xám có thể là màu của những đám mây trước cơn mưa.

Màu xanh thẳm giống như bầu trời đêm yên tĩnh.

Màu xanh đậm gợi nhớ đến tán cây già vững chãi sau sân trường.

Điều này có thể chẳng liên quan gì đến trầm cảm, mà chỉ phản ánh khả năng quan sát độc đáo và thế giới nội tâm phong phú của trẻ. Đặc biệt ở tuổi dậy thì, việc thích các gam màu tối thường là sự lựa chọn thẩm mỹ để thể hiện cá tính, bắt chước thần tượng hoặc chịu ảnh hưởng từ văn hóa đại chúng. Việc “bệnh lý hóa” sở thích thẩm mỹ này không chỉ gây hiểu lầm mà còn làm rạn nứt mối quan hệ cha mẹ và con cái.

Hãy lắng nghe câu chuyện thay vì dán nhãn màu sắc

Thứ chúng ta cần cảnh giác không phải là màu sắc mà là những thay đổi hành vi kéo dài và đa chiều của trẻ. Các chuyên gia tư vấn cho biết, chỉ khi trẻ xuất hiện các triệu chứng như: tâm trạng sa sút kéo dài trên hai tuần, mất hứng thú với mọi thứ, từ chối giao tiếp xã hội, thay đổi rõ rệt về giấc ngủ và ăn uống… thì lúc đó mới cần được chú ý đặc biệt. Màu sắc chỉ là một trong rất nhiều cửa sổ để quan sát, và nó hoàn toàn không phải là cửa sổ quan trọng nhất.

Thay vì hỏi con với giọng điệu tra khảo: “Tại sao con suốt ngày dùng màu tối như vậy?”, cách tốt hơn là hãy ngồi xuống và nhẹ nhàng nói: “Đám mây màu xám này của con đẹp quá, kể cho mẹ nghe câu chuyện về nó được không?”. Lắng nghe luôn quan trọng hơn chẩn đoán. Hiểu được cảm xúc và trí tưởng tượng đằng sau mỗi nét vẽ mới là chìa khóa để chạm vào tâm hồn trẻ.

Khi chúng ta dùng những cái mác như “màu trầm cảm” để đơn giản hóa nội tâm của một đứa trẻ, chúng ta đã vô tình đóng sập cánh cửa thấu hiểu. Thế giới của trẻ thơ vốn dĩ phải đa sắc màu, và sự đa sắc đó cần bao hàm cả những mảng xám trầm mặc, những khoảng xanh tĩnh lặng hay sắc xanh lục đậm sâu.

Theo QQ